Tiếng kèn trong đời sống tâm linh người Thái

(Baonghean) - Trong đám tang của người Thái ở miền Tây Nghệ An, từ xưa đến nay, chiếc kèn luôn giữ vị trí quan trọng.
Khi trong nhà có người nằm xuống, khâm liệm xong là làm lễ nhập quan tài, sau ba hồi trống đánh lên cho cả bản, cả mường cùng biết, thì ngay lập tức người nhà phải đi tìm “thầy kèn”. Có “thầy kèn” đến nhà rồi, người ta mới thành lập hội nhạc đám tang (tiếng Thái - Tày - Mường ở huyện Quỳ Hợp gọi là “củ xủ”). Có hội “củ xủ” rồi, công việc của lễ nhập quan tài mới được tiến hành.
’’Thầy kèn’’ và hội ’’củ xủ’’ trong một đám tang đồng bào Thái ở xã Châu Quang, huyện Quỳ Hợp.
’’Thầy kèn’’ và hội ’’củ xủ’’ trong một đám tang đồng bào Thái ở xã Châu Quang, huyện Quỳ Hợp.
Trong suốt 3 ngày quàn thi hài trong nhà, tiếng kèn và trống hầu như không dứt, cả đêm lẫn ngày. Mỗi lần có ai đến viếng, hội “củ xủ” lại cử hành một “hiệp”, thường kéo dài chừng 2 phút. Trong thời gian cử hành nhạc, người đến viếng đứng im, hơi nghiêng đầu để tưởng nhớ. Khi tiếng kèn vừa dứt, người đến viếng liền ngồi thụp xuống rồi quỳ lạy trước quan tài, sau đó ngồi ôm mặt khóc. Nhạc “củ xủ” lại nổi lên một “hiệp” nữa, lần này kéo dài đến gần 3 phút. Khi tiếng kèn dứt  thì người đến viếng cũng đứng dậy, đi ra khỏi nhà, cuộc viếng kết thúc!
Thường trong 3 ngày của đám tang,  ngày thứ 2 hai đông khách đến viếng nhất. Hội “củ xủ” phải làm việc liên tục từ sáng đến chiều tối. Cả ngày hầu như không dứt tiếng kèn, cho đến tận đêm khuya. Hết người viếng rồi thì tiếp tục thổi kèn làm các lễ khác trong đám tang. Không làm lễ thì thổi kèn cho con cháu đánh cồng chiêng. Khi người thổi kèn có giai điệu chậm, thì người đánh cồng chiêng và đánh trống cũng đánh chậm lại, còn khi giai điệu kèn nhanh thì tiếng cồng chiêng và tiếng trống cũng nhanh theo… và khi tiếng kèn đột ngột dừng lại (vì một lý do nào đó) thì cồng chiêng và trống cũng dừng theo ngay. Người thổi kèn bởi thế mới được gọi là “thầy kèn”, tiếng kèn có chức năng dẫn dắt tất cả các nhạc cụ khác như cồng chiêng, trống, mõ tre và thanh la phải theo mình. Trong đám tang, khi nhạc “củ xủ” nổi lên, cho dù trống lên tiếng trước, nhưng chưa có tiếng kèn thì các thứ khác ( cốc, mông, phèng la…) cũng chưa lên tiếng phụ họa được. 
Đến ngày di quan, hội “củ xủ” đi đầu, và đương nhiên là người thổi kèn phải đi trước, vừa đi vừa thổi cho tiếng kèn giữ nhịp “củ xủ” từ nhà ra tới tận rú mồ, dù đường ngắn hay dài thì tiếng kèn vẫn không ngắt quãng.
Tiếng kèn quan trọng trong một đám tang là như vậy, nên không phải ai cũng biết thổi kèn. Muốn tập thổi kèn, người ta phải đi thật xa bản, ở trên nương rãy hoặc ngoài bờ suối, thường là đi chăn trâu một mình hoặc ở rãy một mình thì mới dám tập thổi kèn. Tiếng kèn cất lên trong bản, cho dù ở giai điệu nào, cho dù thổi tập hay thổi cho vui thì cũng vẫn được cho là kiêng, nghe rất dễ sợ bởi cảm giác tang tóc, không yên bình, bị phản đối. Lại nữa, những người biết thổi kèn thường có tư chất khá đặc biệt, như là nghề mo, nghề cúng hoặc làm những việc tương tự có liên quan nhiều đến tâm linh, thậm chí là phải có nòi, có dòng, nghĩa là có sự truyền đời từ ông, đến cha, rồi đến con cháu. 
Cho đến tận bây giờ, cho dù đã có nhiều đổi thay trong quá trình thực hiện nếp sống mới trong việc cưới, việc tang của MTTQ các cấp, nhưng nhạc “củ xủ” trong đám tang thì chưa ai bỏ được. Có người chết là người nhà lập tức đi tìm cho bằng được “thầy kèn”. Chính vì thế mà các “thầy kèn” bây giờ đang có xu hướng “thương mại hóa” tiếng kèn đám tang của mình.
Ngày nay, không ai thổi kèn nữa, bọn trẻ lớn lên đều lo làm ăn kinh tế, chứ mấy ai nghĩ đến chuyện đi học thổi kèn? 
Thái Tâm

tin mới

Chặn máy 2G không hợp chuẩn từ 1/3/2024

Chặn máy điện thoại 2G không hợp chuẩn từ 1/3/2024

(Baonghean.vn) - Ngày 23/2, Bộ Thông tin và Truyền thông thông báo yêu cầu kể từ 1/3/2024, doanh nghiệp di động không cho phép nhập mạng mới các máy điện thoại di động chỉ hỗ trợ công nghệ 2G không thuộc danh sách các máy điện thoại 2G được chứng nhận hợp quy do Bộ (Cục Viễn thông) công bố.

Chuyện “ôm bom” của nữ Tiến sĩ Sản khoa trẻ nhất Việt Nam

Chuyện 'ôm bom' của nữ Tiến sĩ Sản khoa trẻ nhất Việt Nam

(Baonghean.vn) - Với lòng yêu nghề và khao khát cống hiến cho y học, nữ bác sĩ trẻ Phan Thị Huyền Thương – cựu học sinh chuyên Sinh, Trường THPT chuyên Phan Bội Châu đã mang đến niềm hạnh phúc vô bờ cho các sản phụ và lần lượt chinh phục những mốc son quan trọng trong sự nghiệp cứu người.

Những "người thân" mang tên điều dưỡng

Những điều dưỡng tận tuỵ tiếp sức cho bệnh nhân ở Bệnh viện Ung bướu Nghệ An

(Baonghean.vn) - Hiểu rõ nỗi đau thể chất lẫn tinh thần của bệnh nhân, những điều dưỡng Bệnh viện Ung bướu Nghệ An đã chăm sóc người bệnh như người thân ruột thịt của mình. Sự tận tuỵ, yêu thương đó chính là "liều thuốc" quan trọng góp phần cải thiện sức khoẻ người bệnh.

Tế tổ

Ấm áp ngày Rằm tháng Giêng ở các vùng quê Nghệ An

(Baonghean.vn) - Rằm tháng Giêng năm Giáp Thìn, khắp các vùng quê Nghệ An rộn ràng tiếng trống tế và niềm vui hội ngộ của con cháu các dòng họ. Đây là dịp để người dân hướng về gia đình, tổ tiên, thể hiện tấm lòng hiếu kính với những thế hệ đã khuất.

Long trọng khai mạc Lễ hội Đền Vua Mai năm 2024

Long trọng khai mạc Lễ hội Đền Vua Mai năm 2024

(Baonghean.vn) - Sáng 23/2 (tức ngày 14 tháng Giêng năm Giáp Thìn), huyện Nam Đàn long trọng tổ chức khai mạc Lễ hội Đền Vua Mai năm 2024, nhằm tưởng nhớ công đức Vua Mai Hắc Đế, các tướng lĩnh và giáo dục truyền thống lịch sử cho mọi tầng lớp nhân dân.  

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh kiểm tra công tác chuẩn bị Lễ giao nhận quân tại huyện Nam Đàn và Đô Lương

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh kiểm tra công tác chuẩn bị Lễ giao nhận quân tại huyện Nam Đàn và Đô Lương

(Baonghean.vn) - Chiều 22/2, đoàn công tác Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh do đồng chí Đại tá Đinh Bạt Văn – Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh làm trưởng đoàn đã đến kiểm tra công tác chuẩn bị Lễ giao nhận quân tại huyện Nam Đàn và Đô Lương.

Lưu mãi nét đẹp văn hoá Thổ ở làng Mo Mới

Lưu mãi nét đẹp văn hoá Thổ ở làng Mo Mới

(Baonghean.vn) - Gìn giữ và nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ là việc được các cấp ngành cùng đồng bào vùng Tây Bắc Nghệ An chú trọng. Ở làng Mo Mới, xã Nghĩa Xuân (Quỳ Hợp), bà con dân tộc Thổ tích cực sưu tầm, trao truyền những làn điệu dân ca, dân vũ cho thế hệ trẻ.

Phát huy giá trị lịch sử - văn hóa Lễ hội Đền Vua Mai

Phát huy giá trị lịch sử - văn hóa Lễ hội Đền Vua Mai

(Baonghean.vn) - Lễ hội Đền Vua Mai là hoạt động văn hóa truyền thống được chính quyền và nhân dân huyện Nam Đàn tổ chức hàng năm. Lễ hội năm nay tổ chức trong 3 ngày 22 - 24/2/2024 (tức ngày 13 - 15 tháng Giêng năm Giáp Thìn) với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc.

Miệt mài đi tìm ‘trầm tích’ bên tả ngạn sông Lam

Miệt mài đi tìm ‘trầm tích’ bên tả ngạn sông Lam

(Baonghean.vn) - Dù thừa nhận mình là người đi sau, nhưng Nhà giáo, Nhà nghiên cứu văn hóa Thái Huy Bích thực sự đã “mở lối” cho nhiều nghiên cứu về tư liệu Hán Nôm trên địa bàn huyện Hưng Nguyên, góp phần không nhỏ trong việc xác minh, đánh giá và công bố những tư liệu lịch sử có giá trị.