Về với nguồn cội

(Baonghean.vn) Tháng Hai, du khách thập phương nô nức hành hương về mảnh đất thiêng, nơi lưu giữ những dấu tích của người Việt cổ, của nền Văn hóa Đông Sơn, thắp nén tâm nhang thành kính dâng lên tiên tổ...

 

Truyền thuyết xưa


Thong thả rít từng hơi thuốc lào, cụ Vũ Văn Liên, thủ từ đền Làng Vạc kể lại cho khách nghe về truyền thuyết làng Vạc...


Ngày xưa, xưa lắm, Thái Hoà là một thung sâu, xanh tươi màu mỡ, bốn bề có núi bao bọc, mặt đất uốn lượn tạo ra nhiều khe, suối. Có 3 con suối lớn gặp nhau ở chân núi Đại Vạn (xã Nghĩa Hoà ngày nay). Bỗng một năm mưa lớn chưa từng thấy, nước ngập nhà, ngập cửa, 3 con suối lớn đổi dòng nhập thành con sông lớn. Sông mỗi ngày một sâu, nước chảy hiền hoà, dưới sông cơ man nào là tôm, cá, rùa...

Từ đó, làng bản ngày một ấm no, có thêm nhiều nghề như làm gốm, đúc đồng. Dân làng biết ơn dòng sông Cả nên làm lễ tạ ơn và xin thần sông đặt tên sông là Hiếu. Các già làng họp lại để tổ chức làm lễ tạ ơn trời đất, thần linh đã phù hộ cho dân làng làm ăn khấm khá. Một đêm nọ, thần linh báo mộng cho trưởng làng tập trung dân làng bên đầm làng, ngài sẽ trao báu vật của trời đất để làng tổ chức lễ hội.Sáng ra, khi dân làng đã tụ hội đông đủ, bỗng thấy giữa đầm nổi lên chiếc vạc đồng to như một gian nhà, trong vạc to lại có 10 cạc nhỏ và cơ man nào là bát, đĩa, âu...


Sau 3 ngày mở tiệc, dân làng làm lễ tạ ơn và trả báu vật lại cho thần linh. Con trai, con gái rước vạc về đầm, đang sụp lạy thì vạc đồng từ từ trôi ra giữa đầm rồi chìm xuống. Từ đó, để nhớ thần linh, tạ ơn trời đất, làng đặt tên đầm là đầm Vạc, rồi làng cũng được gọi tên là làng Vạc. Hằng năm, cứ đến ngày đã định, dân làng lại tổ chức lễ hội để nhớ thần sông, thần núi đã mang lại cuộc sống ấm no cho bản làng... Và lễ hội làng Vạc có từ đó...


Không chỉ chìm khuất trong sương khói huyền thoại và truyền thuyết, những cuộc khai quật khảo cổ học với những cổ vật tìm kiếm được đã chứng minh làng Vạc là nơi cư trú của người Việt cổ, là đại diện tiêu biểu cho nền văn hóa Đông Sơn trên lưu vực sông Cả.


Trải qua 5 lần khai quật (vào các năm 1972, 1973, 1980, 1990, 1991), các nhà khảo cổ học đã phát hiện được ở làng Vạc nhiều hiện vật bằng gốm, bằng đồng, kể cả trống đồng của cư dân nông nghiệp thời các Vua Hùng dựng nước. Trên diện tích 1.438m2 qua 5 lần khai quật đã phát hiện ra 347 ngôi mộ với hơn 1.228 hiện vật phong phú và đa dạng bằng: đồng, gốm, đá, thuỷ tinh và bằng sắt, trong đó có nhiều hiện vật quý hiếm tiêu biểu cho nền văn minh Việt cổ như: trống đồng, rìu xéo, dao găm cán tượng người, tượng voi, hổ... Làng Vạc đã trở thành tên gọi của một trung tâm văn hoá Đông Sơn lớn lên trên lưu vực sông Cả, là một di chỉ cư trú, một trung tâm luyện đồng, vừa là một khu mộ táng lớn của cư dân văn hoá Đông Sơn.


Di chỉ làng Vạc được phát hiện đã minh chứng, cách đây trên 2.000 năm, thị xã Thái Hoà là nơi quần tụ của người Việt cổ và là nơi phát triển rực rỡ của nền văn hoá Đông Sơn. Làng Vạc đã được Nhà nước công nhận là một trong những nơi khởi nguồn của nền văn hoá Đông Sơn, là cơ sở để công nhận nguồn di sản tâm linh gắn với truyền thuyết làng Vạc trong dân gian. Chính điều đó càng làm tăng thêm tính hấp dẫn, kỳ thú cho Khu Di chỉ khảo cổ học làng Vạc.


Hướng về nguồn cội


Với những giá trị tâm linh cũng như giá trị văn hóa, lịch sử đó, Khu Di tích khảo cổ làng Vạc có vị trí đặc biệt trong tâm thức của người dân Thái Hòa nói riêng và đồng bào các dân tộc Phủ Quỳ nói chung.


Cùng với việc bảo vệ khu di chỉ khảo cổ học, những năm qua, UBND xã Thái Hòa đã đầu tư xây dựng nhiều công trình, hạng mục quan trọng như: nhà bia; cụm đền thờ làng Vạc; sân lễ hội; nhà trưng bày hiện vật khảo cổ học... Đồng thời bằng nhiều hình thức khác nhau tuyên truyền, kêu gọi người dân nêu cao ý thức bảo vệ khu di chỉ khảo cổ.

Về với  nguồn cội ảnh 1

                            Hoàn thành công viên Tứ linh phục vụ lễ hội


Đặc biệt, trong năm 2011, Thị xã đã chỉ đạo UBND Thị xã Nghĩa Hòa mở đợt vận động nhân dân cung tiến các hiện vật khảo cổ để trưng bày, lưu giữ ở nhà tưng bày tại đền thờ làng Vạc. Sau gần 1 năm phát động đến nay đã có khoảng 20 gia đình cung tiến hàng trăm hiện vật cổ có giá trị. Tiêu biểu như gia đình anh Tạ Khắc Công, Nguyễn Xuân Vinh (xóm 4); Đinh Trọng Tuất (xóm Đông Hòa)... Đây thực sự là việc làm có ý nghĩa của người dân xã Nghĩa Hòa đối với việc bảo tồn các giá trị truyền thống.

Anh Đinh Trọng Tuất (xóm Đông Hòa) cung tiến, cho ban quản lý đền mượn trên 20 hiện vật cho biết: "Đó là những hiện vật mà trong quá trình lao động, sản xuất chúng tôi tìm thấy. Có nhiều người săn đồ cổ tìm đến nhà mua với giá cao, nhưng gia đình nhất quyết không bán. Hưởng ứng cuộc vận động của xã, gia đình đã đem hiện vật đến cung tiến để trưng bày tại đền làng Vạc. Mong rằng, qua những cổ vật đó, du khách được tìm về với nguồn cội, với nền văn minh của ông cha xưa..."


Tri ân tiên tổ, thể hiện trách nhiệm của lớp hậu thế với những người khai công mở cõi, nhiều người dân ở Thái Hòa tự nguyện góp sức mình vào trông coi, quét tước đền. Đã nhiều năm nay, ông Vũ Công Hội (65 tuổi), Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Nghĩa Hòa chia sẻ: "12 năm qua, năm nào tôi cũng tự nguyện tham gia làm bồi tế cho đội tế trong lễ hội; cùng với anh em trong ban quản lý đền trông coi, quét tước, chăm sóc đền. Mọi việc làm đều bắt nguồn từ tâm niệm tri ân người đi trước, đạo lý "uống nước nhớ nguồn"...Trường tiểu học Nghĩa Hòa đăng ký với Phòng Giáo dục, Phòng Văn hóa huyện nhận chăm sóc đền. Hàng tuần, cô, trò đều đặn đến đền lau dọn bàn thờ, quét tước sân, nhổ cỏ, dọn dẹp...


Như một lẽ tự nhiên, đạo lý uống nước nhớ nguồn, tri ân tiên tổ đã trở thành nét đẹp của người dân nơi đây. Và tiếp nối truyền thống đó, ngày nay, người dân làng Vạc, Thái Hòa nói riêng và đồng bào các dân tộc nói chung vẫn lặng lẽ làm những điều hay, việc thiện hướng về nguồn cội với niềm thành kính thiêng liêng...

Duy Nam

tin mới

Sẵn sàng cho Lễ hội Hang Bua

Sẵn sàng cho Lễ hội Hang Bua

(Baonghean.vn) - Hang Bua là thắng cảnh tự nhiên nằm trong dãy núi đá vôi “Phà Én” thuộc xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu, cách thành phố Vinh 170km về phía Tây Bắc. Lễ hội Hang Bua là một trong những lễ hội lớn nhất của đồng bào các dân tộc của huyện nói riêng và vùng Tây Bắc Nghệ An nói chung.

Dân bản biết ơn thầy thuốc 'quân hàm xanh'

Dân bản biết ơn thầy thuốc 'quân hàm xanh'

(Baonghean.vn) - Nhiều người dân các bản biên giới Nghệ An luôn biết ơn các y, bác sỹ Bộ đội Biên phòng đã giúp họ được khám, chữa bệnh kịp thời. Lực lượng thầy thuốc 'quân hàm xanh' hiện có gần 90 người, vừa làm nhiệm vụ của chiến sỹ biên phòng, vừa chăm sóc sức khoẻ cho đồng bào vùng cao.

Những thầy thuốc mang sắc phục công an

Những thầy thuốc mang sắc phục công an

(Baonghean.vn) - Dù không trực tiếp chiến đấu trên mặt trận tấn công trấn áp tội phạm, nhưng trong chiến công chung của lực lượng Công an tỉnh Nghệ An luôn có những đóng góp thầm lặng của đội ngũ làm công tác y tế, những chiến sĩ Công an khoác trên mình chiếc áo blouse trắng.

Chặn máy 2G không hợp chuẩn từ 1/3/2024

Chặn máy điện thoại 2G không hợp chuẩn từ 1/3/2024

(Baonghean.vn) - Ngày 23/2, Bộ Thông tin và Truyền thông thông báo yêu cầu kể từ 1/3/2024, doanh nghiệp di động không cho phép nhập mạng mới các máy điện thoại di động chỉ hỗ trợ công nghệ 2G không thuộc danh sách các máy điện thoại 2G được chứng nhận hợp quy do Bộ (Cục Viễn thông) công bố.

Chuyện “ôm bom” của nữ Tiến sĩ Sản khoa trẻ nhất Việt Nam

Chuyện 'ôm bom' của nữ Tiến sĩ Sản khoa trẻ nhất Việt Nam

(Baonghean.vn) - Với lòng yêu nghề và khao khát cống hiến cho y học, nữ bác sĩ trẻ Phan Thị Huyền Thương – cựu học sinh chuyên Sinh, Trường THPT chuyên Phan Bội Châu đã mang đến niềm hạnh phúc vô bờ cho các sản phụ và lần lượt chinh phục những mốc son quan trọng trong sự nghiệp cứu người.

Những "người thân" mang tên điều dưỡng

Những điều dưỡng tận tuỵ tiếp sức cho bệnh nhân ở Bệnh viện Ung bướu Nghệ An

(Baonghean.vn) - Hiểu rõ nỗi đau thể chất lẫn tinh thần của bệnh nhân, những điều dưỡng Bệnh viện Ung bướu Nghệ An đã chăm sóc người bệnh như người thân ruột thịt của mình. Sự tận tuỵ, yêu thương đó chính là "liều thuốc" quan trọng góp phần cải thiện sức khoẻ người bệnh.

Tế tổ

Ấm áp ngày Rằm tháng Giêng ở các vùng quê Nghệ An

(Baonghean.vn) - Rằm tháng Giêng năm Giáp Thìn, khắp các vùng quê Nghệ An rộn ràng tiếng trống tế và niềm vui hội ngộ của con cháu các dòng họ. Đây là dịp để người dân hướng về gia đình, tổ tiên, thể hiện tấm lòng hiếu kính với những thế hệ đã khuất.

Long trọng khai mạc Lễ hội Đền Vua Mai năm 2024

Long trọng khai mạc Lễ hội Đền Vua Mai năm 2024

(Baonghean.vn) - Sáng 23/2 (tức ngày 14 tháng Giêng năm Giáp Thìn), huyện Nam Đàn long trọng tổ chức khai mạc Lễ hội Đền Vua Mai năm 2024, nhằm tưởng nhớ công đức Vua Mai Hắc Đế, các tướng lĩnh và giáo dục truyền thống lịch sử cho mọi tầng lớp nhân dân.