Vĩnh biệt nhà nghiên cứu văn hoá Vũ Ngọc Khánh

(Baonghean) - Vào hồi 19h ngày 26/6/2012, nhà nghiên cứu văn hóa, GS Vũ Ngọc Khánh, người sáng tác "Nghìn năm Thăng Long đại cáo" đã từ trần tại Hà Nội, hưởng thọ 87 tuổi. Nghe tin dữ, bạn bè, người thân, học trò, đồng nghiệp và tất cả những ai quan tâm đến văn hoá nước nhà đều không khỏi bàng hoàng, thảng thốt trong niềm tiếc thương vô hạn!
 
GS. Vũ Ngọc Khánh sinh năm Bính Dần (1926) tại làng Hội Thống, nay là xã Xuân Hội, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Thuở nhỏ, ông học Tiểu học tại quê, lớn lên sang Vinh (Nghệ An) học bậc Thành chung, sau đó ra Hà Nội học Trường Trung học Thăng Long. Tại đây, ông được thọ giáo với những bậc thầy danh tiếng như Bùi Kỷ, Đặng Thai Mai, Hoàng Minh Giám, Võ Nguyên Giáp,...

Năm 1943, ông hoạt động bí mật trong một tiểu tổ Việt Minh tại Hà Nội. Cách mạng tháng Tám năm 1945 nổ ra, ông về quê hăng hái tham gia cướp chính quyền và trở thành Huyện uỷ viên, Phó Chủ tịch Uỷ ban khởi nghĩa huyện Nghi Xuân, lúc mới 19 tuổi.

Với tiền đồ đang rộng mở, Vũ Ngọc Khánh có thể đã trở thành cán bộ chính trị cao cấp, nhưng người thanh niên trí thức giàu ý chí, nghị lực ấy lại chuyển sang xây dựng ngành Giáo dục, rồi tiếp tục dấn thân vào con đường nghiên cứu khoa học. Không nề hà, ông vui vẻ nhận nhiệm vụ dạy từ cấp I, cấp II rồi cấp III. Năm 1956, đang dạy cấp III Huỳnh Thúc Kháng (Vinh), gần quê, gần nhà, ông lại khoác ba lô ra Thanh Hoá nhận nhiệm vụ giảng dạy tại Trường cấp III Lam Sơn. Đối với sự nghiệp giáo dục xứ Nghệ và xứ Thanh, trong 22 năm dạy học, ông có rất nhiều cống hiến. Nhà giáo Vũ Ngọc Khánh đã đào tạo cho đất nước nhiều thế hệ học trò, không ít người trong đó nay đã trở thành những nhà nghiên cứu có uy tín trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn

Vĩnh biệt nhà nghiên cứu văn hoá Vũ Ngọc Khánh ảnh 1

Giáo sư Vũ Ngọc Khánh (1926 - 2012)

Từ một nhà giáo say mê sưu tầm, nghiên cứu văn hoá dân gian, năm 1970, Vũ Ngọc Khánh được chuyển hẳn sang Ty Văn hoá Thanh Hoá, phụ trách Tiểu ban Văn nghệ dân gian. Năm 1980, ông chuyển ra làm việc tại Ban Văn hoá dân gian, tổ chức tiền thân của Viện Văn hoá dân gian, thuộc Uỷ ban KHXH Việt Nam (nay là Viện Nghiên cứu văn hoá, thuộc Viện KHXH Việt Nam).

Có thể nói, ngoài việc nghiên cứu sách vở, thư tịch cổ, Vũ Ngọc Khánh là một trong ít nhà hoạt động văn hoá chịu khó đi điền dã, đi thực tế. Ông đã đặt chân lên rất nhiều vùng, miền của đất nước. Về sức viết của ông thì lại càng rất ít người bì kịp, đến nay, ông có khoảng gần 300 đầu sách dày dặn, bao gồm sách viết riêng và viết chung, chưa tính các bài báo...

GS. Vũ Ngọc Khánh đã phấn đấu học tập suốt đời để có được tri thức bách khoa về nhiều lĩnh vực, trong đó, kho tàng văn hoá cổ truyền dân tộc là lĩnh vực "nằm lòng" của ông. Và ông trở thành một trong những chuyên gia hàng đầu về văn hoá. Nhưng quan trọng hơn, ông không chỉ có tri thức uyên bác mà còn trải nghiệm rất sâu rộng tâm thức văn hoá dân tộc, xuyên suốt bề dày lịch sử các phương diện sinh hoạt văn hoá của nhiều cộng đồng trên lãnh thổ Việt Nam. Kết quả nghiên cứu của ông bao quát nhiều miền, xứ, lĩnh vực, phương diện, nhưng có hai vùng văn hoá ông thâm nhập sâu nhất, là Thăng Long - Hà Nội và Thanh - Nghệ. Xứ Nghệ là quê hương, bản quán; xứ Thanh cũng xem như là quê hương thứ hai với 24 năm dạy học và làm văn hoá. Ở hai xứ sở này, ông đã thâu thái được những tinh tuý, hồn cốt văn hoá truyền thống: với xứ Nghệ ông có luận điểm "ba trong một" về người Nghệ (Anh nông dân khố chạc + anh trí thức + chiến sĩ cách mạng tiên phong = Anh dân Nghệ); với xứ Thanh, ông phát hiện ra rằng, đất thang mộc đời nào cũng góp phần đáng tự hào để bồi đắp cho Tứ khí Thăng Long.

Từ đất thang mộc, anh đồ Nghệ tân thời "ba trong một" Vũ Ngọc Khánh tiến ra Thăng Long. Bài học lịch sử cho hay, bất cứ cá nhân kiệt hiệt nào của vùng Thanh - Nghệ, nếu không ra vùng vẫy ở xứ Rồng Bay thì khó mà đại thành; bất kỳ một sự kiện lịch sử nào xảy ra ở vùng Thanh - Nghệ, nếu không kết thúc ở Thăng Long thì không thể đại thắng. Quả vậy, 32 năm ở đất kinh kỳ văn hiến, Vũ Ngọc Khánh như rồng gặp mây, thả sức tung hoành trong nghiên cứu, trước thuật.

Xung quanh đề tài Văn hiến Thăng Long, GS. Vũ Ngọc Khánh đã có hàng chục đầu sách giá trị. Với vùng Văn hoá Thăng Long - Hà Nội, ông cũng có những phát hiện và khái quát độc đáo: Thăng Long tứ khí (linh khí, vượng khí, chính khí và hùng khí). Đặc biệt, trong dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, tập đại thành "Niên giám văn hiến nghìn năm Thăng Long" và bài "Nghìn năm Thăng Long đại cáo" của ông đã trở thành những sự kiện truyền thông nổi bật của thủ đô và cả nước. Riêng bài đại cáo "Nghìn năm Thăng Long" được phát liên tục trong suốt 10 ngày diễn ra Đại lễ, trên sóng phát thanh Thủ đô Hà Nội.

Xưa nay, cũng không mấy người giành được vinh dự như ông!

Trong 32 năm thành danh ở Hà Nội, GS. Vũ Ngọc Khánh lúc nào cũng nhớ về núi Hồng sông La; linh hồn Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ lúc nào cũng thao thức trong ông. Để chuẩn bị cho Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, dẫu bận bịu với hàng chục công trình nghiên cứu, ông vẫn tranh thủ về quê, cộng tác với hai nhà nghiên cứu văn hoá địa phương là Võ Hồng Huy và Thái Kim Đỉnh biên soạn công trình Tiếng Kiều đồng vọng đất Non Hồng (NXB Văn hoá - Thông tin, HN, 2010), tạo nên một tiếng đồng vọng nổi trội của quê hương xứ Nghệ trong âm hưởng nghìn năm Thăng Long.

Ngạn ngữ châu Phi có câu "Một người già chết đi là mất đi một thư viện lớn". Một người như GS. Vũ Ngọc Khánh mất đi thì sự mất mát của chúng ta lớn đến nhường nào?!

Ông từ giã chúng ta, "chuyễn cõi" về chốn vĩnh hằng, nhưng những trăn trở, sở đắc, nỗi niềm, mong ước trong các diễn ngôn văn hoá của ông thì vẫn mãi mãi đồng vọng cùng quê hương, đất nước!

Trà Sơn Phạm Quang Ái - Tạp chí Văn hoá Hà Tĩnh

Tin mới

Nữ giáo viên xuất sắc xứ Nghệ và hành trình đến Hoa Kỳ

Nữ giáo viên xuất sắc xứ Nghệ và hành trình đến Hoa Kỳ

(Baonghean.vn) -  Tháng 9 này, cô giáo Dương Thị Thanh (Trường THPT Thanh Chương 3) là 1 trong 4 giáo viên Tiếng Anh của cả nước được Bộ Ngoại giao và Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam mời tham dự Chương trình trao đổi Giáo viên xuất sắc Fulbright năm 2022. Từ Hoa Kỳ, cô giáo Dương Thị Thanh có những chia sẻ với Báo Nghệ An về chuyến đi đặc biệt này.
Truyện ngắn: Chiếc áo của thầy

Đọc truyện đêm khuya: Chiếc áo của thầy

(Baonghean.vn) - Bằng lối kết cấu lắp ghép ở đó đan xen giữa hiện tại và quá khứ, Bùi Việt Phương đã kể lại cho chúng ta một câu chuyện thật ấm nồng về tình thầy trò, bên cạnh đó đã khắc họa nhân vật những người thầy giản dị mà cao cả, những người đã mang một lớp học đầy tình thương đến cho những học sinh nghèo vùng cao. Với ngôn ngữ khá linh hoạt, vừa giàu chất tự sự vừa đẫm chất trữ tình, truyện ngắn của Bùi Việt Phương gieo vào lòng người đọc thật nhiều cảm xúc, và có lẽ là cả những giọt nước mắt nữa.
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 25/9

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 25/9

(Baonghean.vn) - Chương trình “Mẹ đỡ đầu - Kết nối yêu thương"; Nghệ An triển khai các phương án ứng phó bão Noru; Vận hành điều tiết các hồ chứa thủy điện; Nghệ sĩ Xuân Bắc tham gia Chương trình "Sinh con, sinh cha" tại Nghệ An... là những nội dung chính trong ngày 25/9.
Hãy sống như thể 'Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian'

Hãy sống như thể 'Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian'

(Baonghean.vn) - “Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian” là tiểu thuyết nổi tiếng của Ocean Vương vừa được trao giải thưởng Sách hay 2022 ở hạng mục Văn học, cùng với tiểu thuyết “Những ngã tư và những cột đèn” của Trần Dần. Sách hay là giải thưởng độc lập, đã trải qua 11 mùa trao giải, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa đọc hiện nay.
Đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu: 'Theo dõi chặt diễn biến, không được chủ quan trước bão Noru'

Đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu: 'Theo dõi chặt diễn biến, không được chủ quan trước bão Noru'

(Baonghean.vn) - Chiều 25/9, sau cuộc họp trực tuyến do Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng, chống thiên tai tổ chức, Nghệ An tiếp tục họp chỉ đạo triển khai các phương án nhằm chủ động ứng phó với bão Noru dưới sự chủ trì của đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh.
Hướng di chuyển của cơn bão Noru.

Công điện khẩn ứng phó với bão Noru

(Baonghean.vn) -  Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và phòng thủ dân sự tỉnh Nghệ An vừa ban hành công điện để ứng phó với cơn bão Noru vừa hình thành ngoài Biển Đông.
Lòng tham và sự tự trọng

Lòng tham và sự tự trọng

(Baonghean.vn) -   Xin được mở đầu bằng một câu chuyện liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm. Có thể nói chưa bao giờ vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm lại được người người, nhà nhà quan tâm như hiện nay. Bởi những năm trở lại đây, ung thư và các bệnh nguy hiểm đã và đang treo lơ lửng trên đầu người dân Việt. Thành ngữ có câu “Họa từ miệng mà ra, bệnh từ miệng mà vào”. Nguồn gốc thực phẩm không rõ ràng, trôi nổi nhiều trên thị trường. Thế nhưng, ngay cả khi thực phẩm sạch được gắn mác an toàn từ những chuỗi cung ứng được xem là có thương hiệu, an toàn, bỗng chốc bị sụp đổ niềm tin, khi hàng loạt thông tin phanh phui rau sạch “giả” biến hình vào siêu thị.