Chuyện ông Xẩy Cớ

(Baonghean) - Phòng xử án chật cứng người. Hơn hai mươi năm làm chánh án ít khi ông Thiện thấy có đông người dự như vậy. Nhiều dân bản Mông Huồi Cọt và Phà Đảnh bên cạnh, cơm đùm cơm nắm từ trên núi cao kéo về.

Các em học sinh trường Phổ thông Dân tộc nội trú huyện cùng đông đảo cán bộ nhân dân thị trấn được biết phiên tòa xử Già Xẩy Cớ, người đánh chết hổ, háo hức kéo đến vừa xem xử án vừa để được tận mắt thấy “ông Võ Tòng” mới này người ngợm thế nào mà dám đánh chết con hổ lớn trên dãy Pù Xai. Vậy là mong muốn của ông cũng như lãnh đạo huyện qua phiên tòa tuyên truyền mọi người - đặc biệt là những người dân vùng sâu vùng xa - bảo vệ pháp luật, tránh vi phạm, làm những điều trái với quy định Nhà nước ban hành, được đáp ứng.

Tranh minh họa
Tranh minh họa

Già Xẩy Cớ được dẫn độ sang phòng xử án. Mọi con mắt đổ dồn về phía người đàn ông mặc bộ áo quần chàm, dáng người tầm thước nom có vẻ thiểu não chứ không phi phàm, bặm trợn như họ nghĩ. Ông ta chừng năm mươi, tóc lốm đốm bạc, không to cao nhưng khỏe mạnh, chân tay săn chắc rõ ra là người quen lội suối trèo đèo, ăn no vác nặng. 

Đứng trước vành móng ngựa, mặt Xẩy Cớ cúi xuống thẫn thờ nghe tòa đọc bản cáo trạng. Bản cáo trạng chỉ mấy trang giấy mà làm sống dậy trong ông bao cơn ấm lạnh cuộc đời, bao gian nan vất vả trong cuộc mưu sinh lo cho mười lăm miệng ăn. 

Xẩy Cớ được bà con bản Huồi Cọt gọi là “Chúa rừng”, “Vua rẫy” vì biết phát ba quả núi, làm ba cái rẫy, trỉa năm quả đồi, lội trăm cái khe. Chỉ cần một lưỡi búa, một con dao quắm, một mồi lửa mà khoảng rừng mênh mông con hoẵng chạy cụp tai, con gà rừng bay mỏi cánh hóa thành rẫy lúa, nương ngô. Rừng núi mênh mông, Xẩy Cớ như một “thủ lĩnh” đi chinh phục đất rừng. Vùng đất mới như cái dua túa (bánh dày) mới luộc nóng hôi hổi, lớp đất mùn dày bồi thêm tro mới xốp xáp không có phân gio nào sánh nổi. Lúa ngô cứ phơi phới mọc lên. Tới mùa thu hoạch kho chạn đầy ứ. 

Nhưng rồi cuộc “xâm lăng”, “chiếm đóng” chỉ tồn tại được dăm bảy năm. Rừng cạn kiệt, thiên nhiên trả đũa, nước lũ cuồn cuộn đổ về không còn gì để ngăn chặn mặc sức rửa trôi, quét sạch màu mỡ. Rồi nắng lửa trút xuống. Suối khe cạn nước.  Đoàn người lại rồng rắn ra đi, bỏ lại sau lưng đồi trọc, lau lách, cỏ hoang; bỏ lại sau lưng những lời vận động định canh định cư, hạn chế nạn phá rừng làm rẫy của cán bộ huyện, tỉnh…

Xẩy Cớ xoay xở đủ cách. Sang tận Mường Lống huyện bên đưa cây thuốc phiện về trồng, thuốc phiện bị cấm, phải nhổ bỏ. Chạy xuống Mường Ải lấy cây quế về gieo, hai năm quế không vượt quá gang tay. Kéo cả nhà xuống chân đồi đào đất đắp bờ làm ruộng bậc thang, thấy lúa lên xanh mướt tưởng thành công đến nơi, nào ngờ mùa khô, người ta dọn cây đốt rẫy trên đồi, mạch nước ri rỉ rồi trốn đi đâu kéo cây lúa đi luôn.

- Hết cách rồi! Ta đóng cửa đi tìm đất tốt làm cái rẫy thôi! - Xẩy Cớ bảo cả nhà.

Ông bố Già Xa Lỳ đã già lắm nhưng đầu óc còn minh mẫn, khuyên con: 

- Thằng Xẩy Cớ à! Đừng có đi xa nữa. Thua keo này ta bày keo khác. Ta nghe đài nói bên Mường Lống họ đem cây mận tam hoa, cây chè tuyết… tuyết gì đấy, à... tuyết shan về thay cây thuốc phiện. Rồi nuôi gà đen, lợn đen, nuôi cá thành công xóa được cái đói, giảm được cái nghèo, nhiều nhà trở nên giàu có. Có nơi ở huyện ta như Mường Mọc người ta trồng rừng, trồng cà phê, chanh leo chẳng những cho thu nhập cao còn được nhà nước hỗ trợ cho khoản chăm nuôi rừng. Đời sống bà con ổn định. Ta cứ làm theo họ đi!...                 

Xẩy Cớ lắc đầu, lắc luôn lời của ông bố:

- Chí (cha) không thấy con đã xuống Mường Ải đưa cây quế về, kéo cả nhà làm ruộng bậc thang, cúng hết ma rừng ma núi mà cái đất của ta hắn không cho ở. Nhà mình đông người cần nhiều lúa, ngô để có cái ăn, cái mặc, chi tiêu trong nhà, cho các con, các cháu nó học lên. Phải đi tìm cái đất, cái rừng làm cái rẫy thôi chí à!

Dường như được Giàng phù hộ, chỉ một ngày đường Xẩy Cớ tìm được một cánh rừng khá rậm có nhiều cây to, đất phủ dày lá mục, chưa có ai phát đường rãnh, chặt vát cây giắt mảnh gỗ làm dấu. Cha con, anh em lấy trong bế những cái rìu, cái dao tự rèn còn ngời ánh thép tràn vào rừng, bắt đầu cuộc chinh phạt. 

Một đêm khuya, nghe tiếng ngựa hí có vẻ hốt hoảng, ông định đánh thức mọi người dậy nhưng kìm lại. Không được đánh động. Phải bí mật xem xét tình hình ra sao đã. Ông lấy đèn pin, vớ cái búa lò dò đi lại chuồng ngựa. Ông soi đèn, giật mình thấy đám đất cạnh chuồng có vết máu. Ngay lập tức, một bóng xám từ bụi cây bên cạnh nhảy chồm vào ông. Với phản xạ của một thợ săn lão luyện, ông né người tránh được cú vồ. Con hổ dữ lập tức quay mình lại nhưng có lẽ nó đã bị thương từ trước (vết máu chính là của nó) và cú vồ hụt khiến nó đuối sức không còn nhanh mạnh, nhảy cao được nữa. Hiểu rõ điều đó, ông nắm chặt cán búa, nó vừa lao đến ông chém lia lịa vào mình nó. Một cú chém như bổ củi trúng vào đầu làm nó khuyụ xuống. Ông bồi tiếp cú nữa, nó ngã đứ đừ. Kẻ nào đặt bẫy làm nó bị thương, kiệt sức nó mới vồ trượt, bị ông hạ gục. Nếu không ông đã biến thành mồi ngon cho nó rồi…

Nhận được đơn tố cáo ông Xẩy Cớ chặt rừng phòng hộ, giết động vật quý hiếm nhà nước cấm săn bắn, ông Thiện xem rồi chuyển nó cho Phòng Tư pháp huyện. 

Với kinh nghiệm của một thẩm phán có thâm niên trong nghề, có trách nhiệm với nghề lại chịu khó tìm tòi, nghiên cứu hiểu biết sâu về các dân tộc cư trú trên địa bàn; quá trình thụ lý các vụ án, đặc biệt là những vụ nhạy cảm, đối tượng là người dân tộc thiểu số ông hết sức thận trọng, xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng.  

Nhân cuộc họp giao ban nội chính, ông  tranh thủ gặp riêng lãnh đạo xã nơi bị cáo Già Xẩy Cớ cư trú, tìm hiểu về nhân thân ông ta rồi sang nơi tạm giam trực tiếp gặp kiểm tra lại lời khai, lời phản ánh của nhân chứng. 

Cân nhắc, soi xét mọi điều kín kẽ, tập hợp đầy đủ chứng cứ, lập luận thấu tình đạt lý, trong cuộc nghị án ông Thiện được mọi người đồng tình thống nhất cao đưa ra được kết luận khách quan, mức án phù hợp đúng người, đúng tội…  

Phiên tòa bước vào hồi kết. Già Xẩy Cớ cùng mọi người hồi hộp nghe bản luận tội, tuyên án. Chánh án Trần Đức Thiện đứng lên dõng dạc tuyên bố:

- Căn cứ cáo trạng của Viện kiểm sát nhân dân huyện, xét nhân thân bị cáo là người dân tộc thiểu số không có tiền án, tiền sự lại thành thật khai báo tòa tuyên phạt bị cáo Già Xẩy Cớ hai năm tù cho hưởng án treo.

Đang đứng nghiêm nghe tòa luận tội, tuyên án, Xẩy Cớ tái mặt, đổ gục xuống. Rồi ông cố gượng lên, chắp hai tay vái lấy vái để chánh án. Miệng cất lên một loạt tiếng Mông. Phiên dịch thưa lại:

- Lạy tòa! Xin tòa soi xét lại cho con không phải tù treo mà tù ngồi thôi ạ!

Cả hội trường cười ồ lên. Ông Thiện đang đứng nghiêm cũng suýt bật cười. Ông kịp trấn tĩnh giải thích cho bị cáo rõ là cho hưởng án treo chứ không tù treo, nghĩa là cho ở lại nhà thụ án trong thời hạn hai năm dưới sự quản thúc của chính quyền địa phương.

Gìa Xẩy Cớ thở phào, mặt tươi tỉnh lại. Nhưng ông Thiện thấy nhói đau trong lòng. Thật là tình huống bất ngờ đặc biệt có một không hai trong cuộc đời làm thẩm phán, chánh án của ông. Nó chỉ là tình huống thường tình có vẻ khôi hài nhưng cười ra nước mắt, chứa đựng bao điều cần suy ngẫm...

Truyện ngắn của Đinh Thanh Quang

Tin mới

Trưởng ban Kinh tế Trung ương: Phát huy thế mạnh, truyền thống vẻ vang của tỉnh Nghệ An để vững bước phát triển

Trưởng ban Kinh tế Trung ương: Phát huy thế mạnh, truyền thống vẻ vang của tỉnh Nghệ An để vững bước phát triển

(Baonghean.vn) - Hàng nghìn năm qua, truyền thống chống giặc ngoại xâm, giành độc lập đã trở thành sức mạnh to lớn không ngừng được các thế hệ người dân xứ Nghệ và toàn thể dân tộc ta kế thừa, phát huy trong công cuộc đấu tranh bảo vệ, xây dựng và phát triển quê hương, đất nước.
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 3/2

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 3/2

(Baonghean.vn) - Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh công tác cải cách hành chính; Trưởng ban Kinh tế Trung ương dâng hương tại Khu di tích Kim Liên; Nhiều hoạt động kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng; Chủ tịch UBND tỉnh làm việc với Ngân hàng Thế giới… là những nội dung đáng chú ý đăng trên baonghean.vn.
Thương nhớ cố Tổng Biên tập Thái Ngô Dương

Thương nhớ cố Tổng Biên tập Thái Ngô Dương

(Baonghean.vn) - Nhà báo Thái Ngô Dương từng là lính của Đại đoàn 308, Đại đoàn quân tiên phong, sau Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, mang phiên hiệu Sư đoàn 308, thuộc Quân khu Việt Bắc. Với năng khiếu bẩm sinh, ông viết báo khá sớm rồi trở thành trợ lý tuyên huấn Sư đoàn 308.
Thủ tướng

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Phát huy tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm tạo đột phá trong công tác cải cách hành chính

(Baonghean.vn) - Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục đẩy mạnh việc rà soát, ban hành các giải pháp cụ thể, thiết thực triển khai thực hiện tốt kế hoạch hoạt động của năm 2023 và thời gian tới để tạo đột phá trong cải cách hành chính.
Nhiều hoạt động kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng

Nhiều hoạt động kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng

(Baonghean.vn) - Ngày 3/2, đoàn đại biểu Ban Tổ chức Tỉnh ủy do đồng chí Lê Đức Cường - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Tổ chức Tỉnh uỷ làm Trưởng đoàn đã dâng hoa, dâng hương tưởng niệm tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên; Khu Lưu niệm cố Tổng Bí thư Lê Hồng Phong.
Đồng chí Thái Ngô Dương: Từ cậu bé liên lạc đến Tổng Biên tập Báo Nghệ An

Đồng chí Thái Ngô Dương: Từ cậu bé liên lạc đến Tổng Biên tập Báo Nghệ An

(Baonghean.vn) - Ấn tượng của tôi về ông là sự minh mẫn đến lạ kỳ. Mỗi mốc thời gian, mỗi sự việc, mỗi gương mặt xưa cũ đều được ông nhắc nhớ bằng sự tỉ mỉ, trân trọng. Thậm chí, kể cả cái ngày tham gia lớp học truyền bá Quốc ngữ đội hướng đạo sinh khi mới 12 tuổi ông vẫn nhớ như in...
Ngang nhiên chặt phá cây trên phần đất rừng đang tranh chấp

Ngang nhiên chặt phá cây trên phần đất rừng đang tranh chấp

(Baonghean.vn) - Mặc dù đang trong quá trình tranh chấp, ông Phan Công Tiến, xóm Hưng Mỹ (xã Thịnh Thành, Yên Thành) vẫn ngang nhiên chặt phá cây trên phần đất được cho là đã bán cho ông Nguyễn Bá Ngọc (xã Liên Thành, Yên Thành), dù bị UBND xã Thịnh Thành lập biên bản và đình chỉ nhiều lần.
Sông Lam Nghệ An.

Sông Lam Nghệ An: Khởi đầu hanh thông?

(Baonghean.vn) - Nếu chỉ xem xét những gì người trong cuộc nói trước khi mùa giải V-League 2023 khởi tranh, SHB Đà Nẵng với tham vọng “lọt top huy chương” sẽ trên cơ Sông Lam Nghệ An chỉ đặt mục tiêu top 8 sau lượt đi?
Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An làm việc với lãnh đạo Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam

Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An làm việc với lãnh đạo Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam

(Baonghean.vn) - Sáng 3/2, đồng chí Nguyễn Đức Trung - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh làm việc với lãnh đạo Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam về tiến độ thực hiện Dự án “Hạ tầng ưu tiên và phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An” vay vốn WB.
Nữ cán bộ vẹn toàn 'hai vai'

Nữ cán bộ vẹn toàn 'hai vai'

(Baonghean.vn) - Đảm nhận Trưởng ban Dân vận Huyện ủy, kiêm Chủ tịch Ủy ban MTTQ huyện Tân Kỳ, đồng chí Vũ Thị Thanh Hương luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Sự năng nổ, nhiệt tình, luôn gần dân, sát dân để làm tốt vai trò cầu nối giữa Đảng với dân của đồng chí luôn được ghi nhận.
Hé lộ nguyên nhân 2 cán bộ Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Nghĩa Đàn bị bắt

Hé lộ nguyên nhân 2 cán bộ Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Nghĩa Đàn bị bắt

(Baonghean.vn) - Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Nghệ An vừa phê chuẩn các Quyết định khởi tố đối với Giám đốc và Phó Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Nghĩa Đàn và Giám đốc một doanh nghiệp có liên quan. Qua tìm hiểu của PV Báo Nghệ An, nguyên nhân của vụ việc cũng đã dần được hé lộ.
Truy tố đối tượng trốn nã sau 15 năm

Truy tố đối tượng trốn nã sau 15 năm

(Baonghean.vn) - Viện KSND huyện Kỳ Sơn vừa hoàn tất cáo trạng truy tố đối với Xồng Bá Xử, SN 1988, trú tại bản Trường Sơn, xã Nậm Cắn, huyện Kỳ Sơn về tội “Bắt, giữ người trái pháp luật” theo quy định tại Điều 123, BLHS năm 1999.