“Đất thủ khoa” Đô Lương

(Baonghean.vn) - Nhiều khi tôi cứ nhẩm đọc những tên đất, tên làng như Nhân Hậu, Bạch Ngọc, Văn Trường, Văn Lâm, Rú Bút, Hòn Nghiên... và chợt hiểu người quê tôi từ lâu đã biết gửi vào đó vô vàn khát vọng, niềm tin

Học để biết, biết để làm người

Sách Khoa bảng Nghệ An (1075-1919) có nói đến chuyện một người ở làng Nhân Hậu, xã Nam Sơn – Đô Lương. Ông là Nguyễn Đăng Quý, tự Phúc Trạch, sinh năm Chính Hoà thứ 26 (1705), con cụ Sinh đồ Nguyễn Đăng Cự  nổi tiếng hay chữ trong làng Nho học một thời. Năm 25 tuổi, Nguyễn Đăng Quý thi đậu Hương cống và liên tục 5 khoa đều đậu thi Hội. Năm 40 tuổi dự thi Hội đậu Tam trường (như Phó bảng triều Nguyễn) và khoa Ngự  - ân khoa do vua ra đề thi (như khoa Tiến sĩ).

Theo giai thoại và gia phả, Nguyễn Đăng Quý đứng tên trong số những vị đậu tiến sĩ khoa Quý Hợi - năm Cảnh Hưng thứ 4 (1743). Khoa thi này trúng được 8 người, trong đó có tên ông, nhưng tối hôm đó chúa Trịnh nằm mơ, thấy chòm sao Bắc Đẩu rơi xuống đình Quảng Văn, chỉ ứng với khoa thi lấy đậu 7 tiến sĩ. Sáng hôm sau triều đình cho rút quyển bắt thăm lấy 7 người, nhưng không có tên ông.

Không có điều kiện để tìm hiểu, để biết thêm thời khoa bảng, Đô Lương quê tôi có bao nhiêu người học hành, đỗ đạt, làm quan hay lận đận, oan uổng như Nguyễn Đăng Quý? Văn Trường dù có tiếng ở Xứ Nghệ nhưng chưa thể so với khoa bảng Quỳnh Đôi nhiều “như cây trên núi, như diều trên không”. Đô Lương cũng chưa có nhiều người học giỏi, đỗ cao, tài văn chương được gọi là “Tứ lân”, “Tứ hổ” như con cháu họ Hồ hay ở Nam Đàn thời ấy.

Nhưng tôi biết có rất nhiều người, nhiều gia đình dù khó khăn đến mấy cũng cho con em đi học với triết lý giản đơn mà thấm thía “học để biết, biết để làm người”.

Thấm nhuần triết lý đó, cho đến nay có khá nhiều người “gốc” Đô Lương vượt khó vươn lên học hành, đỗ đạt, trưởng thành được cả nước biết đến. Đó là GS.TS. Viện sĩ Nguyễn Cảnh Toàn, Nhà nghiên cứu và phê bình mỹ thuật Thái Bá Vân, GS. Hoàng Hữu Yên, GS.TS Nguyễn Sỹ Mão, GS.TS. Thái Bá Cầu, GS.TS. Hoàng Văn Hoàn, PGS.TS Nguyễn Bá Chất, PGS.TS. Nguyễn Bá Minh, PGS.TS. Lê Viết Nghị, GS.TS.NGND Hoàng Xuân Lượng, …

Trong một lần uống chè chát ở Hà Nội, tôi được nghe GS.TS.NGND Hoàng Xuân Lượng kể rằng, ông đã 15 lần ra làm nhiệm vụ ở Trường Sa. Cả 15 lần vượt biển ấy ông đều bị say sóng, người cứ mềm oặt ra sau những trận “mật xanh, mật vàng”. Mỗi bận như thế không khác gì một trận ốm nhưng ông đều chuẩn bị đầy đủ thuốc men, nước uống và nhiều thứ cần thiết khác để “chiến đấu” với mọi hoàn cảnh. Thì ra, những gì ông và nhiều người có được, để được yêu mến gọi là “Kiến trúc sư của Trường sa” đâu chỉ là chuyện hiếu học, học giỏi qua sách vở hay những tháp ngà khoa học.

Với ông và nhiều người khác, vượt khó để có thành công luôn là câu chuyện hàng ngày, nhiều ngày, không thể khác.

Đất thủ khoa và …chuyện trạng

Những năm gần đây, người Đô Lương càng phấn khởi, tự hào hơn khi con em trong huyện, trong xã học hành đỗ đạt cao, khiến có người còn cao hứng lên viết rằng “Đô Lương – đất thủ khoa!”.

Nếu như trước có Trương Hồng Quang - giải Nhất Văn toàn quốc (1976)  thì sau này Nguyễn Tất Nghĩa - HCV Vật Lý quốc tế và Châu Á – Thái Bình Dương (2009), rồi một loạt học sinh đỗ thủ khoa các trường đại học đều có “gốc” Đô Lương: Hoàng Tuấn Anh (2005), Tăng Văn Bình (2011), Nguyễn Duy Hải (2012)…

“Đất thủ khoa” Đô Lương ảnh 1

Thủ khoa Đại học Xây dựng 2005 - Hoàng Tuấn Anh bảo vệ luận án tốt nghiệp tại Liên Bang Nga.

“Đất thủ khoa” Đô Lương ảnh 2

Thủ khoa Đại học Ngoại thương năm 2011 - Nguyễn Duy Hải thời còn cắt cỏ, chăn bò ở quê.

Có chi tiết ngồ ngộ, vui vui mà tôi vẫn nhớ cho đến giờ. Ấy là hồi Nguyễn Tất Nghĩa “giật” HCV Vật lý quốc tế, phóng viên báo tỉnh về quê Nghĩa ở Hồng Sơn tìm hiểu, viết bài nhưng không thể gặp được ai trong gia đình. Đơn giản là bố mẹ cu cậu đều đi cấy cày ruộng xa chưa về, cũng chưa biết chuyện con đỗ đạt cao thấp, to nhỏ ra răng?

Còn khi Nguyễn Duy Hải đậu thủ khoa Đại học Ngoại thương Hà Nội, bố cu cậu cũng đang đi phụ hồ ở làng trên nghe tin hớt hải đạp xe về, nấu chè xanh mời cả xóm râm ran. Chàng thủ khoa ấy cũng có thời gian theo bố đi phụ hồ nên tờ báo nọ đã nhanh bút mà rằng “Gặp thủ khoa phụ hồ ở Nam Sơn”.

Quê tôi có nhiều chuyện trạng và tất nhiên nhiều người biết nói trạng. Họ thường thêm tí mắm, tí muối cho đậm đà, kể cho nhau nghe cười khoái chí chảy cả nước mắt. Nhưng chuyện này thì không trạng tí nào: ở Trường chuyên Phan Bội Châu – Nghệ An có lần thi đỗ vào lớp 10 chuyên Toán chiếm trọn cả một lớp 9 Trường THCS Lý Nhật Quang của Đô Lương. Lớp này khi thi đại học tất tần tật đăng ký vào Đại học Ngoại thương Hà Nội và cũng tất tần tật thi đỗ!

Vui quá, người quê tôi lại xúm quanh nói trạng, nhại câu đối của các cụ nhân chuyện liên hoan mừng con cháu cả làng rầm rập đỗ đại học: Sáng xôi đậu, trưa xôi đậu, tối xôi đậu, xôi đậu ba bữa/ Con gái đỗ, cháu trai đỗ, chắt chít đỗ, đỗ cả làng!

Ơn nghĩa Bạch Ngọc

Một ngày đầu xuân Quý Tỵ 2013, Hội đồng hương Đô Lương tại Hà Nội tổ chức gặp mặt thường niên. Điều thú vị là không chỉ bà con, anh em “gốc” Đô Lương đông đủ mà còn có rất nhiều gương mặt nổi tiếng trong cả nước.

Người dự họp phần lớn đều cao tuổi, tóc hoa râm nhưng “chào thầy”, xưng “em” hết lượt. Hóa ra, họ là cựu học sinh Trường Huỳnh Thúc Kháng ở Bạch Ngọc những năm 1950, 1951, trong đó phải kể đến ông Hồ Tế, nguyên Bộ trưởng Bộ Tài chính, GS. Phan Hữu Dật, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội…

“Đi đâu về đâu, làm gì chúng tôi đều luôn nhớ về Bạch Ngọc – Đô Lương – Nghệ An” ông Hồ Tế phát biểu tại buổi gặp mặt. Ông nói rằng, “Trường Bạch Ngọc nổi tiếng ở 3 điểm: thày giỏi nhất, trò sáng tạo nhất và dân thương hết lòng nhất. Chúng tôi suốt đời mang ơn người dân Bạch Ngọc – Đô Lương, dù cuộc sống vô cùng khó khăn nhưng luôn hết lòng, hết sức chăm lo cho thầy trò tối ngày đèn sách..”

GS. Phan Hữu Dật bổ sung thêm, Trường Bạch Ngọc nức tiếng đến nỗi, học sinh ưu tú khu V vượt hàng ngàn cây số ra theo học, kể cả học sinh ở Hà Nội tìm vào, rồi giáo sinh Sư phạm Liên khu III chuyển vào học tập và ôn thi cùng giáo sinh Liên khu IV.

Cùng với Liên Bồng, Châu Phong và Bạch Ngọc, Trường Huỳnh Thúc Kháng thực sự là “địa chỉ giáo dục – văn hóa kỳ diệu của nước ta thời chóng Pháp”, GS.Phan Hữu Dật khẳng định.

Người dân Đô Lương tự hào và vinh dự được góp công, góp sức xây nên mái trường Bạch Ngọc đầy danh tiếng. Không những thế, học trò Trường Bạch Ngọc có nhiều con em Đô Lương theo học. Ít nhất theo tôi biết, có một người được xếp vào diện “học giỏi nhất trường”, đó là  Phan Xuân Đương, quê xã Nam Sơn, con ông Phan Xuân Tường, bà Nguyễn Thị Quán. Đang học, ông xung phong đi bộ đội và hy sinh năm 1953.

Thú thực, nhiều khi tôi cứ nhẩm đọc những cái tên thân thuộc như Nhân Hậu, Khả Phong, Bạch Ngọc, Văn Tràng, Văn Khuê, Văn Trường, Văn Lâm, Rú Bút, Hòn Nghiên, Hòn Mực...và chợt hiểu người quê tôi từ lâu đã biết gửi vào đó vô vàn khát vọng, niềm tin.

Để từ xa xưa cho tới bây giờ, tới mai sau, ở miền quê ơn nghĩa Bạch Ngọc –Đô Lương – Nghệ An “cơ hồ mỗi làng đều nhìn thấy trong mắt mình một cái bảng, một quản bút, một án thư..” (Đặng Thai Mai). 

Bùi Nam Sơn

Tin mới

Nữ sĩ Hồ Xuân Hương - Vẻ đẹp, tài năng và ẩn số

Tiếng Nghệ: Nữ sĩ Hồ Xuân Hương - Vẻ đẹp, tài năng và ẩn số

(Baonghean.vn) - Sinh thời, nhà thơ Tản Đà từng nhận xét thơ Hồ Xuân Hương: “Thật là tinh quái; những câu hay đọc lên đến ghê người. Người ta thường có câu: “Thi trung hữu hoạ”, nghĩa là “Trong thơ có vẻ”. Như thơ Xuân Hương thì lại là “Thi trung hữu quỷ”, tức “Trong thơ có quỷ”. 
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 2/12

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 2/12

(Baonghean.vn) - Thường trực HĐND tỉnh họp báo công bố kỳ họp cuối năm; Chủ tịch UBND tỉnh Kết luận về phiên họp tháng 11; Vé tàu xe kín chỗ, tăng giá mạnh; Yêu cầu bảo đảm xăng, dầu cho đánh bắt thủy sản… Đây một số nội dung nổi bật được đăng tải trên baonghean.vn ngày 2/12.
Thông báo Kết luận của Chủ tịch UBND tỉnh tại phiên họp thường kỳ UBND tỉnh tháng 11 năm 2022

Thông báo Kết luận của Chủ tịch UBND tỉnh tại phiên họp thường kỳ UBND tỉnh tháng 11 năm 2022

(Baonghean.vn) - Ngày 24/11/2022, UBND tỉnh họp phiên thường kỳ tháng 11 dưới sự chủ trì của Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Trung, cùng tham dự có các thành viên UBND tỉnh; các Ban của HĐND tỉnh; đại diện lãnh đạo Đảng ủy Khối Doanh nghiệp tỉnh và lãnh đạo các sở, ngành, đơn vị có liên quan.
Quán quân Sao Mai Lương Hải Yến kết hôn

Quán quân Sao Mai Lương Hải Yến kết hôn

Giới nghệ sĩ Hà Nội đang háo hức chuẩn bị đi dự đám cưới của Quán quân Sao Mai dòng nhạc thính phòng 2019 Lương Hải Yến sẽ diễn ra vào ngày 3/12 tại thị trấn Chũ (Lục Ngạn, Bắc Giang). Tuy nhiên, ai cũng bất ngờ và tò mò về chú rể vì nhân vật này "vừa lạ, vừa quen".
Dân vận khéo, sáng bản làng

Dân vận khéo, sáng bản làng

(Baonghean.vn) - Là huyện miền núi đặc biệt khó khăn của tỉnh Nghệ An, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 90% dân số. Những năm qua, huyện Quế Phong đã áp dụng nhiều giải pháp “dân vận khéo”, tạo phong trào thi đua sôi nổi, thúc đẩy xây dựng nông thôn mới ở thôn bản.
Nước mắm Cửa Lò.

Những thức quà hấp dẫn ở miền quê Nghệ An

(Baonghean.vn) - Bên cạnh những điểm đến và món ăn hấp dẫn, du khách đến với Nghệ An còn có dịp mua những thứ quà tặng mang đậm bản sắc của miền “Gió Lào cát trắng”, đảm bảo khi đã thưởng thức sẽ mong có dịp trở lại vùng quê bên dòng Lam giang.
Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An khóa XVIII tổ chức họp báo công bố về kỳ họp thứ 11

Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An khóa XVIII tổ chức họp báo công bố về kỳ họp thứ 11

(Baonghean.vn) - Sáng 2/12, tại TP. Vinh, Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An tổ chức họp báo công bố thời gian, địa điểm, nội dung, chương trình kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh khóa XVIII. Đồng chí Nguyễn Nam Đình - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh chủ trì họp báo.
Nặng lòng với con chữ vùng cao

Nặng lòng với con chữ vùng cao

(Baonghean.vn) -  Phà Nọi trong tiếng Thái nghĩa là “lèn nhỏ” thế nhưng, bản nghèo nơi xã biên giới Đoọc Mạy của huyện miền núi cao Kỳ Sơn này gần như biệt lập với thế giới bên ngoài bằng những vách đá dựng đứng, những dãy núi quanh năm mây phủ. 
Gia đình vợ chồng anh chị Trần Khánh Dương - Võ Thị Lương luôn yêu thương, tràn ngập tiếng cười. Ảnh: Thành Chung

Những người vượt lên nghịch cảnh

(Baonghean.vn) - Ở tỉnh Nghệ An, hiện nay có rất nhiều tấm gương sáng là người khuyết tật đã cố gắng vượt qua khó khăn của bản thân, vươn lên phát triển, xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Truyện ngắn: Dì Lương

Truyện ngắn: Dì Lương

(Baonghean.vn) - Một ngày, khi tôi vừa tan học, bước ra khỏi cổng trường, tôi thấy dì Lương đang mua đống vỏ hộp ở quán tạp hóa ngay sát đó. Bỗng trong tôi dâng lên cảm giác xấu hổ với bạn bè. Khi dì gọi với theo, tôi quay mặt lại và nhìn dì bằng ánh mắt lạnh băng...
Bắt đối tượng cầm đầu đường dây vận chuyển pháo nổ từ nước ngoài về Việt Nam

Bắt đối tượng cầm đầu đường dây vận chuyển pháo nổ từ nước ngoài về Việt Nam

(Baonghean.vn) - Liên quan đến Chuyên án “Buôn bán và tàng trữ hàng cấm” bằng xe khách với số lượng 3,5 tạ pháo nổ, mở rộng chuyên án, Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Nghệ An đã khởi tố bị can và ra lệnh bắt tạm giam đối với Ngô Sỹ Vinh, trú tại huyện Diễn Châu về hành vi buôn bán pháo nổ.
Nâng cao nghiệp vụ đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất

Nâng cao nghiệp vụ đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất

(Baonghean.vn) - Sáng 2/12, Sở Tư pháp  tổ chức tập huấn chuyên sâu công tác đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất và nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu tài sản cho đội ngũ cán bộ làm công tác pháp chế tại các cơ quan, đơn vị...
‘Khấp khởi’ vụ đông

‘Khấp khởi’ vụ đông

(Baonghean.vn) - Tiềm năng đất đai và khả năng lao động của nông dân hiện nay có thể làm ra nhiều sản phẩm trong vụ đông “khó tính”. Nhưng, cái cốt lõi là đầu ra sản phẩm chưa được giải quyết triệt để, khiến cho niềm vui về những thành công của sản xuất vụ đông chỉ “khấp khởi”.