Hành trình để mộc bản triều Nguyễn trở thành di sản tư liệu thế giới

(Baonghean) Mộc bản triều Nguyễn là một dạng tài liệu đặc biệt được khắc ngược trên gỗ dùng để in thành sách. Ngày 30 tháng 7 năm 2009, Mộc bản triều Nguyễn đã được đưa vào chương trình “Ký ức thế giới” và được UNESCO công nhận là di sản tư liệu của nhân loại. Sau hơn 300 năm, khối mộc bản triều Nguyễn đã được vinh danh trên trường quốc tế.

Trước thời Nguyễn, một phần mộc bản được bảo quản tại Văn Miếu Quốc tử giám để làm tài liệu học tập và giảng dạy cho các học sinh trường giám. Sau khi Minh Mạng lên ngôi, với niềm đam mê sách cổ của các triều và tìm hiểu về văn hóa của tiền triều, ông vua này đã ra chỉ dụ sưu tầm sách vở. Sách Đại Nam hội điển sự lệ cho biết việc vua Minh Mạng xuống chỉ cho sưu tầm sách vở ở các nơi rằng: “Minh Mạng năm thứ 8 (1827), xuống chỉ: Văn Miếu ở Bắc thành, nguyên trữ các bản in ngũ Kinh tứ Thư đại toàn và Võ kinh trực giải. Chuẩn cho sức soạn lấy đủ số. Nếu như tấm in bản nào lâu năm mọt nát, thì khắc bản khác bổ sung vào, đến khi có đoàn thuyền vận tải thì đưa đến kinh giao Quốc tử giám lưu giữ, đặng phòng khi dùng in ra để ban cấp”. Cũng trong sách Minh Mạng chính yếu cho biết: “Vua sai quan ở Bắc thành kiểm điểm sách vở nguyên trữ ở Văn Miếu trong thành, như Tứ thư, Ngũ kinh đại toàn. Bên cạnh đó, vua còn xuống chiếu tìm sách cũ, chiếu viết: trẫm để ý điển xưa, noi theo chí trước, ngửa nghĩ rằng nhờ công đức các đời mở đắp mới có ngày nay, càng muốn làm cho rõ rệt dấu xưa, giao cho sử quán soạn thuật… Vậy chuẩn cho quan dân trong ngoài, phàm nhà nào cất được những bản biên chép điển cũ của triều trước, thì không kể tường hay lược, đem nguyên bản tiến nộp, hoặc đưa cho nhà nước sao chép, đều có khen thưởng”. 

Hành trình để mộc bản triều Nguyễn trở thành di sản tư liệu thế giới ảnh 1

Mộc bản triều Nguyễn tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV (Đà Lạt - Lâm Đồng).

Ảnh: Internet

Với việc Minh Mạng cho vận chuyển toàn bộ những ván in từ Văn Miếu Hà Nội về Huế, hầu hết sách thời này đều được nhà nước quản lý in ấn chặt chẽ. Những ván in được bảo quản trong một số cơ sở tại Kinh thành Huế. Sau khi lên ngôi, Minh Mạng đã cho xây dựng Quốc sử quán để biên soạn sách quốc sử, lại đặt nhà chứa ván in. Quốc sử quán với chức năng là cơ quan chuyên trách trong việc biên soạn những bộ sách sử lớn của đất nước, lại vừa trông coi việc in ấn xuất bản của đất nước.  

Sau khi triều Nguyễn cáo chung, toàn bộ các thư tịch, tài liệu châu bản, mộc bản đã trải qua nhiều lần di dời. Do đó, một phần đã bị mất mát hư hỏng, cộng với thiên nhiên khắc nghiệt ở Huế đã làm mai một nhiều. Nhận thấy việc mộc bản và các thư tịch có nguy cơ bị hủy hoại, nếu không di chuyển sớm sẽ có nguy cơ mất hoàn toàn. Đến năm 1959, một ban dự thảo quyết định di chuyển khối mộc bản đồ sộ ra khỏi Huế. Địa điểm được lựa chọn là thành phố Đà Lạt - nơi có điều kiện lý tưởng về khí hậu, địa hình.

Năm 1960, trước tình hình chiến sự căng thẳng và để tránh những sự xung đột có thể xảy ra gần vĩ tuyến 17, khối tài liệu lịch sử của triều Nguyễn đã được chế độ miền Nam (cũ) di chuyển lên Đà Lạt bảo quản và Viện bảo tàng Đà Lạt được xem là một quốc khố để giữ gìn chu đáo các cổ thư và sử liệu quý giá của triều Nguyễn. Trải qua hơn 15 năm được bảo quản trong kho lưu trữ của chi nhánh Văn Khố, đến sau năm 1975, mộc bản được Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II tiếp quản nhưng vẫn lưu trữ tại Đà Lạt.

Năm 2008, sau quá trình thực hiện chỉnh lý khoa học khối tài liệu mộc bản cùng với quá trình nghiên cứu hồ sơ tư liệu, xác định giá trị khoa học cho tài liệu để đệ trình lên UNESCO công nhận khối tài liệu mộc bản là dạng tư liệu đặc biệt quý hiếm ở Việt Nam và hiếm có trên thế giới. Chính bởi vì giá trị khoa học đặc biệt và cũng là dạng tài liệu ghi tin đặc biệt mà cuối cùng mộc bản triều Nguyễn đã được vinh danh trên trường quốc tế.

Để có được vinh dự ấy, khối tài liệu này đã trải qua rất nhiều sóng gió do lịch sử để lại, nhưng với những giá trị hết sức quý giá của mình, mộc bản triều Nguyễn xứng đáng được thế giới biết đến. Đó là lịch sử tự hào của cha ông ta để lại suốt bao năm mới có được những cổ thư sẽ và mãi mãi được lưu danh muôn thưở, cũng là niềm tự hào của đất nước Việt Nam bốn ngàn năm văn hiến.

Nguyễn Huy Khuyến (Khoa Đông Phương - ĐH Đà Lạt)

Tin mới

Đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu: 'Theo dõi chặt diễn biến, không được chủ quan trước bão Noru'

Đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu: 'Theo dõi chặt diễn biến, không được chủ quan trước bão Noru'

(Baonghean.vn) - Chiều 25/9, sau cuộc họp trực tuyến do Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng, chống thiên tai tổ chức, Nghệ An tiếp tục họp chỉ đạo triển khai các phương án nhằm chủ động ứng phó với bão Noru dưới sự chủ trì của đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh.
Hướng di chuyển của cơn bão Noru.

Công điện khẩn ứng phó với bão Noru

(Baonghean.vn) -  Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và phòng thủ dân sự tỉnh Nghệ An vừa ban hành công điện để ứng phó với cơn bão Noru vừa hình thành ngoài Biển Đông.
Kình ngư

Kình ngư

(Baonghean.vn) -  Những hình ảnh được ghi lại tại Đại hội TDTT tỉnh Nghệ An năm 2022.
Lòng tham và sự tự trọng

Lòng tham và sự tự trọng

(Baonghean.vn) -   Xin được mở đầu bằng một câu chuyện liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm. Có thể nói chưa bao giờ vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm lại được người người, nhà nhà quan tâm như hiện nay. Bởi những năm trở lại đây, ung thư và các bệnh nguy hiểm đã và đang treo lơ lửng trên đầu người dân Việt. Thành ngữ có câu “Họa từ miệng mà ra, bệnh từ miệng mà vào”. Nguồn gốc thực phẩm không rõ ràng, trôi nổi nhiều trên thị trường. Thế nhưng, ngay cả khi thực phẩm sạch được gắn mác an toàn từ những chuỗi cung ứng được xem là có thương hiệu, an toàn, bỗng chốc bị sụp đổ niềm tin, khi hàng loạt thông tin phanh phui rau sạch “giả” biến hình vào siêu thị.
Chính phủ giao hơn 147 nghìn tỷ đồng kế hoạch đầu tư vốn của Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội

Chính phủ giao hơn 147 nghìn tỷ đồng kế hoạch đầu tư vốn của Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội

Thủ tướng Chính phủ giao 147.138 tỷ đồng kế hoạch đầu tư vốn ngân sách Trung ương của chương trình cho từng bộ, cơ quan Trung ương và địa phương theo tổng mức và cơ cấu ngành, lĩnh vực quy định tại Nghị quyết số 43/2022/QH15 của Quốc hội.
Người dân Hưng Trung, Hưng Nguyên tháo dỡ nhà bàn giao mặt bằng cho dự án cao tốc Bắc Nam

Nghệ An: Vì sao nhiều dự án tiến độ giải ngân đầu tư công còn chậm?

(Baonghean) - Theo Nghị quyết số 124/NQ-CP của Chính phủ và để đảm bảo phát huy hiệu quả nguồn vốn đầu tư công, từ đầu năm 2022, định kỳ hàng tháng và 10 ngày/lần, Chủ tịch UBND tỉnh giao Sở Kế hoạch và Đầu tư báo cáo kết quả đôn đốc. Thế nhưng, tiến độ giải ngân đầu tư công trên địa bàn vẫn chậm so với yêu cầu đề ra.
Lễ hội Khàu Búa Sa: Lưu giữ nét văn hóa cổ của người Thái

Lễ hội Khàu Búa Sa: Lưu giữ nét văn hóa cổ của người Thái

(Baonghean.vn) -  Nằm trên thượng nguồn của lòng hồ thủy điện Bản Vẽ, xã Mỹ Lý, huyện Kỳ Sơn là nơi sinh sống của nhiều bản làng dân tộc Thái. Ngược dòng Nậm Nơn khoảng 15 phút đi thuyền, chúng tôi tìm đến bản Yên Hòa, xã Mỹ Lý, nơi lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử, văn hóa truyền thống của người Thái cổ, trong đó có lễ hội Khàu Búa Sa.