Hành trình ra nước ngoài tham chiến của binh sĩ Nhật Bản

Để có vai trò tích cực hơn trong cấu trúc an ninh khu vực, quân đội Nhật Bản phải vượt ra rất nhiều thách thức.

Thủ tướng
Thủ tướng Shinzo Abe đã nỗ lực rất nhiều để dự luật an ninh mới được thông qua. Ảnh: Reuters

 Sáng sớm ngày 19/9, Thượng viện Nhật Bản đã thông qua dự luật an ninh do chính phủ đề xuất, lần đầu tiên sau Thế chiến II cho phép quân đội Nhật Bản tham chiến ở nước ngoài để thực thi "quyền phòng vệ tập thể".

Dự luật này được thông qua sau những nỗ lực không biết mệt mỏi của chính quyền ông Abe trước sự ngăn cản, phản đối của phe đối lập và cả một bộ phận người dân Nhật Bản, Reuters đưa tin.

Quyền phòng vệ tập thể

Luật an ninh mới là sự thay đổi lớn nhất đối với Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (SDF) kể từ sau Thế chiến II. Hiến pháp thời hậu chiến của Nhật Bản quy định rằng quân đội nước này chỉ được xây dựng để tự bảo vệ mình và đất nước, và về bản chất phải là một lực lượng đơn thuần "phòng vệ". Nói cách khác, các binh sĩ Nhật Bản sẽ không được phép tham chiến ở nước ngoài, và chỉ được nổ súng phản công trong trường hợp bị tấn công, xâm lược, theo Diplomat.

Quy định hiến pháp này được quân đội Nhật Bản tuân thủ thực hiện trong suốt một thời gian dài, ngay cả khi Nhật phát triển rất mạnh mẽ và trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Đến năm 2004, trong cuốn sách "Quyết tâm bảo vệ đất nước" của mình, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe viết rằng "nếu người Nhật không chịu đổ máu, chúng ta không thể có mối quan hệ bình đẳng với Mỹ". Kể từ đó, ông Abe bắt đầu hành trình tăng cường sức mạnh và quyền lực cho quân đội Nhật Bản, để nước này có thể thực thi vai trò đảm bảo an ninh trong khu vực một cách tích cực hơn.

Dưới chính sách mới của ông Abe, Nhật Bản đã thành lập Bộ Quốc phòng, tích cực mua sắm, chế tạo vũ khí trang bị, tăng cường đầu tư nâng cao khả năng phòng thủ của quân đội, đặc biệt là trong bối cảnh vấn đề tranh chấp nhóm đảo Senkaku/Điếu Ngư trên biển Hoa Đông với Trung Quốc ngày càng trở nên căng thẳng. Ông đã đề xuất ngân sách quốc phòng kỷ lục 42 tỉ USD cho năm tài khóa 2016, và thúc đẩy việc giải thích lại hiến pháp để quân đội Nhật có thể thực thi quyền phòng vệ tập thể.

Việc thực thi quyền phòng vệ tập thể cho phép quân đội Nhật phát động tấn công để bảo vệ đồng minh trong trường hợp bị đe dọa. Chẳng hạn như Nhật Bản được phép phóng tên lửa đánh chặn để tiêu diệt quả tên lửa đang bay qua lãnh thổ của mình và hướng về phía Mỹ. Theo quy định trước đây, họ chỉ được phép bắn hạ nếu quả tên lửa đó đang nhắm vào lãnh thổ Nhật Bản. Hoặc trong trường hợp tàu chiến Mỹ trên Thái Bình Dương bị tấn công, quyền phòng vệ tập thể cho phép Nhật Bản huy động lực lượng tới tham gia phòng thủ, bảo vệ tàu đồng minh.

Tất cả các hoạt động này chỉ được thực hiện trong những điều kiện nhất định, khi Nhật Bản sắp phải hứng chịu "mối đe dọa nghiêm trọng trực tiếp". Việc phong tỏa, ngăn cản tuyến vận chuyển dầu trên biển có thể coi là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với quốc gia nhập khẩu dầu Nhật Bản, bởi vậy quân đội Nhật có quyền thực hiện các nhiệm vụ ngoài lãnh thổ như rà phá mìn, thủy lôi trên các vùng biển ở Trung Đông, hay tuần tra đảm bảo tự do hàng hải trên Biển Đông.

Binh sĩ
Binh sĩ Nhật Bản tham gia sứ mệnh gìn giữ hòa bình ở Iraq. Ảnh: Asahi

Ngoài ra, luật an ninh mới còn cho phép Nhật Bản đóng góp nhiều hơn cho các sứ mệnh gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc, trong đó có hoạt động hỗ trợ hậu cần cho quân đội các nước khác và bảo vệ nhân viên dân sự của phái bộ. Trước đây, các binh sĩ Nhật Bản tham gia phái bộ gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc chỉ được thực hiện các nhiệm vụ phi tác chiến, chẳng hạn như xây dựng cơ sở hạ tầng hay hoạch định chính sách.

'Nhân viên bưu điện'

Sau khi Nhật Bản hứng chịu hai quả bom nguyên tử ở Hiroshima và Nagasaki, Nhật hoàng Hirohito đã tuyên bố trước người dân rằng việc tiếp tục chiến tranh với phe Đồng minh sẽ "gây ra sự sụp đổ và diệt vong của đất nước Nhật Bản", và quyết định ra lệnh cho binh sĩ nước này hạ vũ khí đầu hàng.

Sau thế chiến, người dân Nhật Bản không có những nhân vật như Hitler hay đảng Quốc xã để đổ lỗi cho cuộc chiến đã cướp đi sinh mạng của ít nhất 2,7 triệu quân nhân Nhật và dân thường, phá hủy 66 thành phố lớn. Vì vậy, quân đội trở thành nơi hứng chịu chỉ trích của người dân vì bị cho là đã lừa dối họ và lôi kéo đất nước vào một cuộc chiến tranh phi nghĩa. Báo cáo của cảnh sát Nhật Bản cho thấy ngay sau khi quân đội đầu hàng phe Đồng minh, người dân nước này đã thể hiện sự "tức giận, thất vọng, căm ghét đối với quân đội và các lãnh đạo dân sự" cùng "lòng thù hận quân đội" nói chung.

Nỗi ác cảm đối với quân đội này sâu rộng đến mức ngay cả khi SDF được thành lập và được người dân chấp nhận, đến những năm 1960, tân binh nhập ngũ thỉnh thoảng vẫn bị ném đá trên đường, và khi họ xuất hiện nơi cộng cộng, đám đông lập tức đứng dậy và bỏ đi. Một bộ phận người dân Nhật Bản vẫn cho rằng quân đội nước này tồn tại không vì mục đích thực sự nào, và hầu như không bảo vệ được gì. Kể từ khi thành lập, SDF chưa từng tham gia một trận chiến nào, và cũng chưa có được bất cứ chiến thắng quân sự nào.

Một cuộc thăm dò dư luận đầu năm 2015 cho thấy 82% người dân được hỏi cho rằng nhiệm vụ chính của SDF là tìm kiếm cứu nạn, và 72,3% tin rằng đây vẫn phải là nhiệm vụ chủ yếu của họ trong tương lai. Có lẽ đây là lý do tại sao cho đến ngay nay, SDF vẫn gọi vũ khí của mình là "trang bị", các lữ đoàn pháo binh là "lữ đoàn kỹ thuật", còn xe tăng thì được gọi là "phương tiện đặc biệt", nhằm giảm nhẹ tính quân sự trong lực lượng vũ trang của mình.

Theo ông Thomas Berger, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Boston, "những thanh niên tài giỏi, thông minh nhất của Nhật không tham gia lực lượng vũ trang, và SDF hầu như không được ca ngợi trong xã hội Nhật Bản". Một cuộc khảo sát năm 2015 cho thấy chưa đầy một nửa người dân Nhật được hỏi cho rằng làm lính là một nghề cao quý, và chỉ có 25,4% số người coi binh nghiệp là nghề khó khăn, thử thách.

"Các cuộc khảo sát trong nội bộ SDF cho thấy đa số binh sĩ gia nhập lực lượng vì họ hy vọng được hưởng điều kiện vật chất tốt hơn. Đó được coi là một nghề an toàn, đáng tin cậy, và có địa vị xã hội tương đương với nhân viên bưu điện", ông Berger giải thích.

Quân
Quân nhân Nhật Bản có địa vị xã hội tương đương như nhân viên bưu điện. Ảnh:Japantimes

Từ lâu SDF đã nổi tiếng là "điểm hẹn" của các học sinh Nhật Bản trượt đại học. Quân số của họ chủ yếu đến từ vùng sâu vùng xa, như Kyushu ở miền nam hay Honshu ở miền bắc, và đặc biệt là từ Akita và Hokaido, nơi thanh niên có rất ít cơ hội việc làm. Phần lớn thanh niên đi lính là từ những gia đình hạng thấp hoặc trung bình thấp, còn các sĩ quan thường có xuất thân từ tầng lớp trung lưu. Sau khi nhập ngũ, họ thường phục vụ cho đến khi nghỉ hưu ở độ tuổi ngoài 50 một cách âm thầm lặng lẽ.

"Nhật Bản không có kiểu ‘tôn thờ anh hùng’ quân đội để có thể giúp các quân nhân kiếm thêm thu nhập bằng cách viết sách hay giảng dạy sau khi nghỉ hưu", ông Robert Dujarric, giám đốc Viện Nghiên cứu châu Á Đương đại tại Đại học Temple Nhật Bản, giải thích.

Với việc luật an ninh mới được thông qua, quân đội Nhật Bản được kỳ vọng sẽ vượt quanh những định kiến của xã hội để thể hiện được vai trò và sức mạnh của mình một cách tích cực hơn. "Tôi muốn tiếp tục giải thích một cách kiên trì và nhã nhặn về các luật", ông Abe tuyên bố sau khi dự luật được thông qua, nhằm giúp đạo luật này đứng vững trước những hoài nghi của dư luận.

Nỗi lo lắng của người thân

Với việc đạo luật an ninh được thông qua, giờ đây các binh sĩ Nhật Bản sẽ phải sẵn sàng để trở thành những lính chiến thực sự, không còn giống như "nhân viên bưu điện" sống an toàn và yên ổn cho đến khi nghỉ hưu nữa. Thực tế đó đã gây ra những phản ứng trái chiều trong những binh sĩ SDF và gia đình họ.

Một trong những mối quan tâm hàng đầu hiện nay của bố mẹ binh sĩ SDF là sự an toàn của con em họ khi được cử đi thực hiện nhiệm vụ ở những khu vực xung đột theo chính sách an ninh mới. "Các thành viên SDF giờ đây phải đối mặt với rủi ro lớn. Dù chính phủ nói rằng luật này sẽ tăng cường khả năng răn đe, tôi vẫn cảm thấy nguy cơ đối với chúng tôi cũng lớn hơn", một sĩ quan thuộc Sư đoàn Hai đóng quân ở Hokkaido nói với phóng viên tờ Asahi Shimbun.

Tuy nhiên quân nhân này vẫn háo hức với vai trò mới của SDF. "SDF vẫn thường thực hiện sứ mệnh gìn giữ hòa bình (PKO), và những sĩ quan thực hiện nhiệm vụ này khi trở về đều trưởng thành hơn. Dù sao PKO vẫn là một môi trường thực tế, và tôi muốn tham gia sứ mệnh đó để có được cảm giác hoàn thành nhiệm vụ", sĩ quan này tâm sự.

Một trung úy hơn 40 tuổi đóng quân ở miền tây Nhật Bản cũng lên tiếng chỉ trích những cuộc biểu tình của người dân chống lại việc thông qua luật an ninh mới. "Tôi cho rằng việc họ quan niệm luật mới sẽ khiến các binh sĩ phải lập tức tới vùng chiến sự là không đúng. Tôi tự hỏi không hiểu họ có hiểu đầy đủ hiến pháp hay không".

Trong khi Thượng viện Nhật Bản thảo luận về việc thông qua dự luật vào tối qua, một phụ nữ ở Kanto lập tức gọi điện cho con trai, một sĩ quan từng được cử đi tham gia sứ mệnh gìn giữ hòa bình ở Iraq. "Nếu nó trở nên nguy hiểm, con hãy xin xuất ngũ và về nhà nhé", người mẹ ngoài 60 tuổi này dặn dò con trai.

Tuy nhiên, sĩ quan này khẳng định anh sẽ chấp hành mệnh lệnh nếu được điều động ra nước ngoài thực hiện nhiệm vụ một lần nữa. "Tôi biết nó là đứa luôn có ý thức cao về chấp hành nhiệm vụ. Nếu có sức, tôi đã tham gia các cuộc biểu tình chống lại dự luật rồi", người mẹ than thở.

Một người mẹ khác có con đang phục vụ trong không quân ở căn cứ Hamamatsu cho biết lúc đầu bà đã phản đối con trai nhập ngũ, nhưng sau đó đổi ý vì nghĩ rằng anh chỉ chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ giảm nhẹ thiên tai. Giờ đây, người mẹ này đang rất lo lắng khi con mình có thể bị điều tới vùng chiến sự.

"Tôi chỉ lo rằng đạo luật này sẽ mở rộng phạm vi hoạt động của SDF. Tôi không biết các chính trị gia sẽ nghĩ gì nếu con cái họ là người sẽ bị đưa tới vùng chiến sự", người mẹ này cho biết.

Một trong những lý do giúp luật an ninh mới của ông Abe được thông qua là luận điểm cho rằng môi trường an ninh xung quanh Nhật Bản đang ngày càng trở nên nguy hiểm, sau những cuộc phóng thử tên lửa của Triều Tiên và tranh chấp chủ quyền lãnh thổ với Trung Quốc trên biển Hoa Đông.

Các nghị sĩ ủng hộ dự luật cho rằng một quân đội năng động hơn là cần thiết để gìn giữ hòa bình và thịnh vượng của Nhật Bản bằng cách răn đe Triều Tiên và Trung Quốc. Mục đích chính của dự luật là tạo khuôn khổ pháp lý cho quân đội Nhật Bản phối hợp chặt chẽ hơn nữa với đồng minh Mỹ và tăng cường năng lực chung giữa quân đội hai nước.

Chính phủ Mỹ đã hoan nghênh luật an ninh mới của Nhật Bản và cho rằng nó sẽ tăng cường vai trò an ninh của Tokyo trong khu vực, đặc biệt là trong bối cảnh Mỹ cùng các đồng minh đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng lớn từ sự trỗi dậy của Trung Quốc ở châu Á-Thái Bình Dương.

Theo VNE

Tin mới

Khi các đội bóng ‘mạnh vì tài trợ, sợ vì... đụng hàng’

Khi các đội bóng ‘mạnh vì tài trợ, sợ vì... đụng hàng’

(Baonghean.vn) - Từ năm 2000 đến nay, bóng đá xã hội hóa là bước đi nhằm xóa bao cấp (không dùng nguồn ngân sách Nhà nước) để tiến tới chuyên nghiệp, gắn chặt nhà đầu tư, nhà tài trợ với các hoạt động bóng đá. Quá trình này diễn ra với nhiều kết cục khác nhau, đem lại nhiều bài học khác nhau.
Phân khúc xe nào dự báo sẽ hút khách nhất 2023?

Phân khúc xe nào dự báo sẽ hút khách nhất 2023?

Thị trường xe Việt bước vào năm 2023 được dự báo sẽ gặp không ít thử thách. Với thị hiếu của người Việt, những phân khúc vốn hút khách trong những năm qua như sedan hạng B, SUV đô thị và MPV 5+2... được dự báo sẽ tiếp tục phát triển trong năm 2023.
Lãnh đạo tỉnh thăm và làm việc tại Tân Kỳ

Tân Kỳ - Sức vươn mạnh mẽ trong giai đoạn mới

(Baonghean.vn) - Năm 2023, huyện Tân Kỳ sẽ kỷ niệm 60 năm ngày thành lập huyện - mốc son lớn đáng tự hào của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Tân Kỳ. Trong quá trình phấn đấu vươn lên, Tân Kỳ ngày một khẳng định vai trò, vị trí ở miền Tây Nghệ An.
Tiếng kêu bên hồ sinh thái Vinh Tân

Tiếng kêu bên hồ sinh thái Vinh Tân

(Baonghean.vn) - Cận Tết Nguyên đán Quý Mão 2023, người dân sống trong khu vực hồ sinh thái Vinh Tân đã hết sức bức xúc, có đơn “kêu cứu” vì hồ này bị ô nhiễm nặng môi trường nước.
Đồng chí Đại tá Phan Đại Nghĩa, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh cùng đoàn công tác kiểm tra công tác chuẩn bị Lễ giao nhận quân tại huyện Diễn Châu. Ảnh: Hoàng Anh

Bộ CHQS tỉnh kiểm tra công tác chuẩn bị Lễ giao nhận quân tại các huyện Yên Thành, Diễn Châu, Nghi Lộc

(Baonghean.vn) -   Chiều 1/2, đoàn công tác Bộ CHQS tỉnh do đồng chí Đại tá Phan Đại Nghĩa - Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh làm trưởng đoàn đã đến kiểm tra công tác chuẩn bị Lễ Giao nhận quân tại các huyện Yên Thành, Diễn Châu và Nghi Lộc.
Các bác sỹ Trung tâm y tế huyện Nghĩa Đàn tập trung cứu chữa cho bé. Ảnh: TTYT cung cấp

Cứu sống thành công bé trai 18 tháng tuổi đuối nước

(Baonghean.vn) -  Chiều tối ngày 1/2, ông Vi Văn Quế - Phó giám đốc Trung tâm Y tế huyện Nghĩa Đàn cho biết, các y bác sĩ của đơn vị vừa cứu sống bé trai 18 tháng tuổi ở Đồng Bai, xã Nghĩa Hội bị đuối nước trong tình trạng ngừng tim, ngừng thở, chỉ số sinh tồn không còn.
Tản văn hay: Mâm ngũ quả ngày Tết

Tản văn hay: Mâm ngũ quả ngày Tết

(Baonghean.vn) - Tản văn của Nguyễn Thắm được viết bằng thứ ngôn ngữ giản dị, gợi cho người đọc cảm giác gần gũi, ấm áp như thể đang được trở về ngôi nhà của mình, được sum vầy trong một bữa cơm ngày Tết vui vẻ.