Hồn trống tế Hợp Thành

(Baonghean) - Tiếng trống có từ ngàn xưa, trải qua những thăng trầm của lịch sử, tiếng trống đã góp phần cổ vũ người dân vùng lên đánh bại mọi thế lực xâm lược. Tiếng trống có mặt trong mọi sinh hoạt ở mỗi làng quê, mỗi con người đất Việt. Âm thanh ấy mang hồn thiêng sông núi, hướng về nguồn cội làm lay động lòng người…

Dọc theo cánh đồng lúa xanh thì con gái, chúng tôi tìm về  xã Hợp Thành (Yên Thành). Đây là nơi nổi tiếng về hội thi đánh trống tế  từ bao đời nay.

Hợp Thành trầm mặc với những ngôi làng mái ngói thâm nâu, ẩn hiện dưới luỹ tre hiền hòa mang đậm nét thời gian xưa cũ. Cụ Nguyễn Giang, bậc cao niên và cũng là tay trống cự phách của xã rót chén rượu nếp cái hoa vàng mời khách, rồi chỉ chiếc trống sấm trên bàn thờ tổ, cho biết: “Đây là chiếc trống sấm lâu đời, nó chỉ dành cho việc đại lễ linh thiêng. Để làm được loại trống này, người thợ phải chay tịnh qua quá trình ghép tang và căng mặt trống. Riêng con trâu dùng để ghép da làm trống, ngoài việc chọn lựa kỹ còn được cúng tế cẩn thận. Tang trống làm từ lõi gỗ mít ròng trên 300 năm tuổi. Âm hưởng của loại trống sấm này vang động đến cả đất trời”. Nhạc trống tế họ Nguyễn lưu truyền tự lâu đời, có đặc điểm  riêng, có thể “quyến rũ” hồn người…

Ngày 15 tháng Giêng năm Quý Tỵ vừa qua, UBND xã tổ chức hội thi đánh trống tế tại đình Phụng, dàn nhạc trống họ Nguyễn cũng  giành giải Nhất, trong số 17 dòng họ tham gia.

Thả hồn vào nhạc trống

Buổi trưa hôm đó, chúng tôi may mắn chứng kiến dàn nhạc trống trong ngày giỗ tổ họ Nguyễn. Bắt đầu giờ Ngọ, người điều khiển trống  sấm nâng cặp dùi lạy 3 lạy trước bàn thờ tổ, rồi tiến đến chỗ đặt trống sấm trang nghiêm đánh 3 hồi 9 tiếng. Khi yết tế 7 người trong dàn nhạc trống mặc lễ phục đứng vào vị trí. Khi người xướng lễ “Khởi Chinh cổ”, thế là nhạc trống nổi lên hùng tráng. Cung trầm của trống, cung thanh của chiêng điểm xuyết quyện với khói hương, khiến người dự lễ dạt dào xúc động hướng tâm linh trở về cội nguồn.

Ngày xưa, cứ vào ngày 15 tháng Giêng, xã Hợp Thành lại tổ chức tế lễ lớn tại đình làng. Đây là dịp làm lễ dâng hương - lễ hội lớn nhất trong năm. Trong ý thức cộng đồng làng, đây là nơi linh thiêng để các vị nhân thần giáng trụ. Vào những ngày này, toàn dân làng đều ngưng nghỉ công việc đồng ruộng, đến dâng hương bày tỏ tấm lòng thành kính, thể hiện sự kính trọng, tôn kính, nhớ ơn tới các vị anh hùng. Trong suốt buổi lễ, dàn trống tế luôn được cử hành long trọng. Trình tự tiến hành lễ do người Đông xướng điều khiển. Sau đó là hội thi trống tế của các dòng họ.

Do nhiều yếu tố tác động, hội thi trống tế dần mai một và ngừng hẳn một thời gian dài. Trong chén rượu vui đầu Xuân, cụ Giang tâm sự: “Nhạc trống tế, đó là một sinh  hoạt văn hóa tâm linh không thể thiếu. Nhưng thế hệ trẻ bây giờ ít mặn mà. Đây là một thực trạng đáng buồn”.

Đứng trước nguy cơ nhạc trống tế bị mai một, UBND xã Hợp Thành đã tìm mọi cách để khôi phục lại hội thi. Ông Hoàng Văn Lý - Chủ tịch xã cho biết: “Hiện nay, UBND xã đã tổ chức hội thi nhằm bảo tồn và gìn giữ nhạc trống tế của cha ông đã để lại. Qua đó, nhằm giáo dục thế hệ trẻ sống có trách nhiệm và luôn hướng về cội nguồn. Chúng tôi khôi phục lại và bắt đầu tổ chức hội thi từ 15 tháng Giêng năm Nhâm Thìn (2012) rất thành công. Hội thi được sự cổ vũ của đông đảo nhân dân trong và ngoài xã.

Đông đảo người dân xem biểu diễn trong hội thi đánh trống tế.

Ngày 23/2 (14 tháng Giêng năm Quý Tỵ),  các đoàn người từ các xóm, làng xã Hợp Thành và một số địa phương lân cận đã giương cờ, gióng trống, xe kiệu với áo quần rực rỡ, chỉnh tề từ các ngả đường tiến về đình Phụng khai hội nhạc trống tế đầu Xuân. Đây là lần thứ 2, UBND xã Hợp Thành tổ chức hội thi nhạc trống tế nhân dịp đầu Xuân. Hội thi diễn ra 1 ngày, không chỉ 14 dòng họ tộc trên địa bàn trong và ngoài xã tham gia, mà còn thu thu hút hàng ngàn người trong và ngoài huyện đến xem, cổ vũ. Lễ khai mạc mở đầu bằng nghi thức 3 hồi trống tế long trọng, do 17 dòng họ cùng hợp xướng nổi lên hùng tráng. Sau đó, từng dòng họ lên thi về nghi lễ và 3 hồi nhạc trống tế. Mỗi dòng họ, phần nghi lễ và nhạc trống có phong cách và đặc điểm riêng, nhưng tựu trung tạo được không khí tưng bừng mà thành kính, một không gian văn hoá tâm linh có sức lay động lòng người.

Nhạc sĩ Phan Đăng Hải trầm trồ: “Trong quá trình hình thành âm nhạc trong trống tế, tiết tấu là một yếu tố quan trọng. Các bài trống được xây dựng trên cơ sở các tiết tấu từ đơn giản đến phức tạp, tạo nên những màu sắc phong phú. Sự kết hợp hài hòa giữa những tiết tấu đơn giản với những âm hình tiết tấu phức tạp, cùng với thủ pháp chơi trống điêu luyện của các nghệ nhân xã Hợp Thành đã tạo nên những tiếng trống vô cùng đa dạng. Sự hòa tấu của chúng đã làm cho các bài trống được phát triển theo lối đối vị, nhiều tầng. Đây được coi là yếu tố quan trọng của âm nhạc tế lễ. Tiếng trống có lúc như thúc giục lòng người, có lúc lại trầm tư, sâu lắng, tác động vào tâm trí giúp cho chúng ta cảm nhận được sự huyền diệu của văn hóa tâm linh…”.

Kết quả, Ban tổ chức đã trao giải Nhất cho dòng họ Nguyễn (xóm10), giải Nhì cho dòng họ Vũ (xóm 4), 2 giải Ba cho họ Hoàng (xóm 3) và họ  Phạm (xóm 5). Tất cả các dòng họ còn lại nhận giải Khuyến khích. Hội thi khép đã khép lại, âm hưởng của hồn trống vẫn còn vang mãi trong lòng người. Hội thi nhạc trống tế Hợp Thành thực sự đã làm sống lại những giá trị bản sắc văn hoá truyền thống đang nguy cơ bị mai một!

Chủ tịch Hoàng Xuân Lý cho biết: “Hội thi nhạc trống tế Hợp Thành năm  tới (2014) sẽ có nhiều dòng họ trong và ngoài huyện tham gia. Chúng tôi sẽ tổ chức quy mô, hoành tráng hơn nữa. Để không những khôi phục và gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn là một lễ hội văn hóa có ý nghĩa của xã Hợp Thành nói riêng và huyện Yên Thành nói chung.

Bài, ảnh: Tiến Dũng (Hợp Thành – Yên Thành)

tin mới

Tâm linh

Du lịch tâm linh ở Nghệ An hút khách đầu năm

(Baonghean.vn) - Những ngày đầu Xuân năm mới, các điểm du lịch tâm linh và di tích lịch sử trên địa bàn Nghệ An đã thu hút một lượng lớn khách du lịch về tham quan, chiêm bái và nguyện cầu những điều may mắn, tốt đẹp.

5 cựu học sinh chuyên Phan mang khát vọng giúp học trò xứ Nghệ ‘vươn ra thế giới’

5 cựu học sinh chuyên Phan mang khát vọng giúp học trò xứ Nghệ ‘vươn ra thế giới’

(Baonghean.vn) - 5 chàng trai, cô gái xứ Nghệ dù làm những ngành nghề khác nhau nhưng có nhiều điểm chung: cùng đồng môn Trường Phan, cùng chung hoài bão khám phá thế giới và chung quyết tâm “đi để trở về”; với khao khát dẫn dắt những cô, cậu học trò xứ Nghệ trên hành trình vươn ra biển lớn…

Hành trình “Được học” của nữ sinh viên người Mông

Hành trình “Được học” của nữ sinh viên người Mông Nghệ An

(Baonghean.vn) - Năm 2023, dự án “Được học” được nhận Bằng khen của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam. Người quản lý dự án là em Lầu Nguyễn Hương Giang - nữ sinh người Mông đến từ huyện Kỳ Sơn và hiện đang là sinh viên năm thứ 2 khoa Quan hệ công chúng - Học viện Báo chí và tuyên truyền.

Biên giới

Những lá đơn tình nguyện 'lên đường đi giữ biên cương'

(Baonghean.vn) - Ngót 45 năm đã trôi qua, các thế hệ người dân Việt Nam vẫn luôn ghi nhớ không khí sục sôi của những tháng ngày lịch sử. Hiện, ở Bảo tàng Quân khu 4 còn lưu giữ những lá đơn tình nguyện lên đường chiến đấu bảo vệ biên cương của những thanh niên đất Nghệ.

Vận động viên tham gia giải Marathon 'Về miền sơn cước - Chinh phục đỉnh Puxailaileng nóc nhà dãy Trường Sơn' tặng sữa cho trẻ em nghèo Kỳ Sơn

Vận động viên tham gia giải Marathon 'Về miền sơn cước - Chinh phục đỉnh Puxailaileng nóc nhà dãy Trường Sơn' tặng sữa cho trẻ em nghèo Kỳ Sơn

(Baonghean.vn) - Sáng 16/2, vận động viên Đoàn Ngọc Hải - nguyên Phó Chủ tịch UBND Quận 1, TP. Hồ Chí Minh đến Kỳ Sơn tham gia giải Marathon "Về miền sơn cước - Chinh phục đỉnh Puxailaileng nóc nhà dãy Trường Sơn” đã về thăm, tặng quà cho học sinh nghèo xã Tà Cạ, Mường Típ, Kỳ Sơn.

Bảo hiểm xã hội Nghệ An: 29 năm thực hiện chính sách Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế

Bảo hiểm xã hội Nghệ An: 29 năm thực hiện chính sách Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế

(Baonghean.vn) - Được thành lập từ năm 1995, qua chặng đường 29 năm xây dựng và phát triển, Bảo hiểm xã hội tỉnh Nghệ An đã có những bước phát triển vượt bậc trên tất cả các lĩnh vực, đảm bảo an sinh xã hội, phục vụ tối đa quyền lợi cho người tham gia chính sách BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp

Hấp dẫn những điểm đến ở huyện Quỳ Châu

Hấp dẫn những điểm đến ở huyện Quỳ Châu

(Baonghean.vn) - Là vùng lõi của nền văn hóa Phủ Quỳ với nhiều di tích văn hóa - lịch sử, danh thắng, phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa độc đáo... tạo nên bản sắc văn hóa riêng. Đây chính là điều kiện thuận lợi để huyện Quỳ Châu phát triển du lịch.

Thương tiếng Oanh vàng đã tắt

Thương tiếng Oanh vàng đã tắt

(Baonghean.vn) - Nhiều người đã rất tiếc thương khi biết tin Nghệ nhân Nhân dân Hồng Oanh rời cõi tạm ở tuổi 70 sau một cơn đột quỵ vào khuya ngày 13/2.

Cầu mùa

Vui hội cầu mùa ở bản Thái miền Tây Nghệ An

(Baonghean.vn) - Ngày 14/2 (tức mùng 5 Tết Giáp Thìn), bà con bản Bộng, xã Thành Sơn (Anh Sơn) tổ chức Lễ hội Cầu mùa. Đây là hoạt động văn hóa truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Thái vùng hạ nguồn sông Con.