Chuyện về một vị tướng

(Baonghean) - Having served in the military for 50 years, participating in three wars, and facing death countless times, his life has been filled with both joy and sorrow. His memories are of fierce battles, the sounds of bombs falling and bullets flying, and the warm camaraderie of his fellow soldiers. His everyday life is filled with the joy of gathering with his children and grandchildren, and tending to his fish pond and vegetable garden. He is Nguyen Xuan Chi, a general who is about to turn 84…

Major General Nguyen Xuan Chi (far left) receives General Vo Nguyen Giap.

When asked about the house of Major General Nguyen Xuan Chi, former Deputy Commander of Military Region 4, many residents of Doi Cung ward (Vinh City) enthusiastically pointed the way. His house isn't large, but there's enough land to grow a few vegetable patches, dig a small fish pond, and plant a few mango and pomelo trees to hang bird cages. At his age, tending to the garden has become a daily joy. His hair is white, but his gait remains quick and lively. “I have so many stories, mostly about fighting the enemy, marching, hardship, and sacrifice…” Indeed, with his memories, Major General Nguyen Xuan Chi could write a fascinating and substantial memoir!

Born into a family with a Confucian tradition in Truong Loc commune, Can Loc district (Ha Tinh province), young Chi was early enlightened by revolutionary ideals and received attentive education from his parents. He learned both French and Vietnamese, and was exposed to like-minded individuals and Party propaganda materials. Thanks to this, Nguyen Xuan Chi quickly became aware of the suffering of enslaved people and nurtured the aspiration and ambition to contribute to driving out those who sowed suffering and misery. At the end of 1949, the 18-year-old from Truong Luu volunteered to join the army and fight the French. From then on, the footprints of this soldier were imprinted on countless battlefields. Those feet crossed the Truong Son mountain range in 1950, a grueling six-month journey to fight the French in the southeastern region, facing daily hunger, disease, and wild animals. Nine years later, Vietnamese people followed in those footsteps, opening supply routes to the southern battlefields during the resistance war against the US to save the nation. The soldier's only possessions for the long march were a backpack, inside which were a notebook given to him by his older brother, a bottle of concentrated Quynh Luu fish sauce, and some dried rations. His sandals were broken, so he used woven bark to replace them. His torn shirt was mended with vines from the forest. Despite the hardships and difficulties, the soldier remained eager to advance; no one lost heart or became discouraged. After defeating the French, that soldier returned to the North for regrouping, and then went to Nghe An to work as a staff officer in the 31st Regiment (341B Division).

In 1966, fighting intensified on the other side of the 17th parallel. The 341B Division was ordered to march into Route 9 (Quang Tri) and Southern Laos to replace the 324th Division, which had withdrawn to consolidate its forces. From there, Nguyen Xuan Chi embarked on the long march against the Americans, directly confronting the enemy. His footsteps continued to leave their mark across the battlefields of Military Regions 4 and 5, and throughout the vast central region of Vietnam. These were truly arduous, fierce years filled with sacrifices, as the enemy possessed advanced weaponry while our troops faced immense shortages. Major General Nguyen Xuan Chi recounted the fierce battles in which his soldiers fought bravely and heroically. One such battle was the capture of Liet Kiem Hill (Da Nang), aimed at drawing enemy reinforcements to destroy them and expand the base area in 1972. As Chief of Staff and Deputy Commander of the 31st Regiment, he directly commanded the battle. With a strategy of surprise and boldness, coupled with thorough preparation and careful study of the terrain and geographical features, they quickly achieved victory, capturing a Lieutenant Colonel, the deputy provincial governor of Quang Chinh, and a Major, the battalion commander of the puppet army.

Tại trận Nông Sơn (Quảng Nam), ông trực tiếp vào căn cứ của địch để trinh sát, nắm bắt tình hình và xây dựng phương án tác chiến. Qua 6 vòng hàng rào, lúc trở ra ông bị vướng dây mìn, rất may chỉ mới chạm nhẹ, chưa đủ lực để địch phát hiện và kích nổ. Ngày xung trận, do có sự phối hợp nhuần nhuyễn với đơn vị pháo binh được tăng cường nên giành thắng lợi vang dội, khiến địch không kịp đối phó. Trận này, đơn vị của Nguyễn Xuân Chí đã loại khỏi vòng chiến đấu 2 tiểu đoàn (bắt sống gần 600 tên), người chỉ quy được tặng thưởng Huân chương chiến công hạng Nhất. Rồi bao trận tiếp theo, ông trực tiếp chỉ huy và giành chiến thắng trước kẻ thù. Trong đó, không thể quên những ngày Xuân 1975, khi ấy Nguyễn Xuân Chí là Tham mưu trưởng Sư đoàn 2, chỉ huy đơn vị giải phóng Tam Kỳ. Địch hoảng loạn, bỏ xe tăng, vũ khí để chạy thoát thân. Nhận lệnh của Đại tướng Chu Huy Mân (lúc bấy giờ là Thượng tướng, Tư lệnh Quân khu 5), Sư đoàn 2 chia thành 3 mũi tiến ra giải phóng Đà Nẵng. Quân ta hành quân đến đâu, địch ở đó buông vũ khí, bỏ chạy tán loạn, kéo ra đầu hàng. Người dân Đà Nẵng đón tiếp đoàn quân giải phóng bằng cờ hoa và những chiếc bánh mỳ thơm giòn. Rồi mấy năm sau, bàn chân ông lại tiến về biên giới Tây Nam, sang đất Campuchia làm nghĩa vụ quốc tế, đánh tan chế độ Pôn Pốt, cứu người dân nước này thoát hỏi họa diệt chủng. Lúc bấy giờ, Nguyễn Xuân Chí là Tham mưu trưởng Mặt trận 579 của Quân khu 5.

Thiếu tướng Nguyễn Xuân Chí.

Trong câu chuyện với chúng tôi, Thiếu tướng Nguyễn Xuân Chí thường nhắc tới đồng chí, đồng đội, những người đã dành cho ông sự sống để trở về. Một trận đánh diễn ra năm 1970, khi ông còn là Phó phòng tác chiến Mặt trận 4 (Quân khu 5). Đơn vị đóng ở lưng chừng một quả đồi, bị địch bất ngờ bao vây, mọi người đều ra vòng ngoài đánh địch. Chỉ còn một mình ông và một đồng chí vệ binh ở lại Sở chỉ huy. Quân địch rất đông, đang vượt qua chiếc cầu độc mộc để tiến vào, ông chiếm lĩnh gò đất phía trước rồi chuẩn bị ngắm bắn. Nhận thấy có thể địch đã phát hiện, đồng chí vệ binh đã ra hiệu cho ông lùi lại. Lập tức người đồng đội của ông đã bị địch bắn trúng đầu và gục xuống. Nhân lúc địch câu pháo, khói bụi mù mịt, Nguyễn Xuân Chí đã rút vào hầm trú ẩn an toàn. Lần khác, ông dẫn một đơn vị đặc công từ núi rừng xuống chiến đấu tại vùng đồng bằng thuộc huyện Điện Bàn (Quảng Nam). Đánh xong đúng lúc trời sáng, không kịp rút lên rừng, đành phải vào làng trú ẩn chờ đến tối. Cuối buổi chiều, địch phát hiện và cho máy bay ném bom. Một chiến sỹ dùng dao găm đào một căn hầm nhỏ, thấy ông đi qua liền đẩy xuống hầm rồi nói: “Chiến sỹ như em nhiều lắm, chỉ sợ thủ trưởng chết sẽ không ai chỉ huy”. Thật may, trong trận bom đồng chí ấy chỉ bị thương nhẹ. Rồi lần đơn vị rút lên vùng núi rừng của Đà Nẵng và lâm vào cảnh thiếu lương thực, phải độn gạo với các loại cây rừng băm nhỏ để nấu ăn, rất khó nuốt. Một hôm, đi công tác về, được anh em nấu cho cơm trắng, ông liền thắc mắc thì được anh em giải thích: “Thấy thủ trưởng gầy yếu quá (lúc ấy ông chỉ còn 43 kg), chúng tôi bớt khẩu phần gạo góp lại nấu cho thủ trưởng”. Người chỉ huy xúc động đến trào nước mắt, và ông nhận thấy tình đồng chí, đồng đội quả thật không có gì sánh được. Theo lời Thiếu tướng Nguyễn Xuân Chí, tất cả chiến công luôn thuộc về đồng đội, trong đó có những người vĩnh viễn nằm lại chiến trường hoặc suốt đời mang trong mình thương tật. Nói đến đây, lòng ông chợt bùi ngùi, đôi mắt rớm lệ, nếp nhăn như nhiều thêm. Bởi lẽ, để giành chiến thắng, riêng Sư đoàn 2 của ông khoảng 13 nghìn người đã nằm lại, và khoảng 12 nghìn người trở thành thương binh.

Và Nguyễn Xuân Chí còn có một sự may mắn khác, đó là được gặp gỡ, tiếp xúc và nhận được sự dạy dỗ, chỉ bảo thân tình của các vị tướng lĩnh hàng đầu trong quân đội như Võ Nguyên Giáp, Phạm Hùng, Trần Văn Trà, Lê Đức Thọ, Chu Huy Mân, Lê Đức Anh... Trong mắt ông, họ thực sự là những vị tướng giỏi và giàu lòng nhân ái, vị tha.

Cả thời lính mải mê với những trận chiến, bố mẹ ở quê đã hỏi cho ông một cô giáo trẻ cùng làng. Tình yêu được vun đắp chủ yếu qua những cánh thư. Đám cưới được tổ chức vào năm 1958, trong một kỳ nghỉ phép 10 ngày. Rồi phải chờ kỳ nghỉ phép sau 4 năm nữa, con trai đầu lòng mới chào đời. Đường chiến chinh dài dằng dặc, người chồng cứ mải miết với chiến trường, phải chờ đến 16 năm sau, cô giáo Nguyễn Thị Mai - vợ ông mới sinh con trai thứ 2. Lấy nhau mấy chục năm nhưng thời gian bên nhau chỉ có thể tính bằng ngày tháng, người vợ một nách hai con, lại còn việc trường, việc lớp. Cho đến năm 1983, được chuyển về Bộ Tư lệnh Quân khu 4 ông mới có dịp gần gũi vợ con, gia đình. Khi nghỉ hưu, có thể cùng nhau an hưởng tuổi già thì bà lại ra đi vì bạo bệnh. Đã 10 năm nay, ông sống trong cảnh thiếu vắng người bạn đời, dù con cháu sum vầy nhưng vẫn không thể lấp đầy khoảng trống trong lòng vị tướng già. Nhưng là người từng xông pha trận mạc, vào sinh ra tử nên ông biết cách kìm nén nỗi lòng và hiểu quy luật của tạo hóa.

Tiễn khách ra về, vị tướng già ấy lại tiếp tục với công việc chăm sóc vườn rau, ao cá. Chợt nhớ lời ông chia sẻ: “Làm tướng chỉ là lúc ra trận, về với cuộc sống đời thường, mình là người bình thường như bao người khác. Đó là mơ ước, là khát vọng...”. Chúng tôi còn được những người lính, đồng đội của Thiếu tướng Nguyễn Xuân Chí kể về tấm lòng bao dung, nhân ái của người chỉ huy là ông. Và được bà con khối phố kể về sự gương mẫu, tận tụy của một đảng viên cao tuổi, một công dân mẫu mực.

Công Kiên