Cơ hội được là chính mình!

(Baonghean)At the 2014 high school graduation exam, a pleasant surprise was the open-ended nature of the first exam (morning of June 2nd), Literature – a subject in high school education. This deviated from the traditional method of requiring students to recite answers or memorize information. This article does not address the answer key; instead, it expresses some subjective feelings about the connection between the first and second parts of the exam, and some reflections on the exam's relevance to the events occurring concurrently while students were taking the test.

Specifically, the Literature graduation exam has two parts. Part I requires candidates to read and understand an excerpt from the article "Calmness and wisdom demonstrate patriotism" by Nguyen The Hanh, published in the Education and Training Newspaper on May 15, 2014, about China's blatant intrusion and illegal placement of the Haiyang 981 oil rig in Vietnam's sovereign waters and its aggressive actions... Part II, the essay section, quotes an excerpt of dialogue between the soul of Truong Ba and the Emperor Thich in the play "The Soul of Truong Ba, the Butcher's Skin" by Luu Quang Vu (Literature 12, Volume 2), requiring an analysis of the character Truong Ba's soul's aspirations in the excerpt and a reflection on the issue: that people need to live as themselves. At first glance, the two parts of the exam seem unrelated, but upon closer examination, a very close and unified connection is evident.

In the Reading Comprehension section, the excerpt addresses two fundamental issues: the encroachment of national territory by China; and the rising patriotic spirit and solidarity of the Vietnamese people and the international community, prompting us to remain calm and wise in order to take appropriate action. These two points evoke the story of the soul and the body mentioned in the essay section of the exam. With the sensitivity of every citizen living in a country constantly oppressed by great power ideology, perhaps anyone looking at the map illustrating the location where China placed the Haiyang 981 oil rig deep within Vietnam's exclusive economic zone would feel as if a part of the country's body is being pierced and stabbed. The massive oil rig, the size of a standard international football stadium, is firmly planted at coordinates 15°29′58″N 111°12′1″E, approximately 120 nautical miles east of Ly Son Island (Quang Ngai province, Vietnam). Its gradual movement is a tangible, visible image, as if a part of the nation's physical being is being violated.

But is such an invasion the greatest pain? Looking back from the "oil rig perspective," it will surely awaken many things. On the "physical" part of our country, it seems that not only the Haiyang 981 oil rig, but also many other foreign things are deeply embedded to the point where we are almost dependent. Don't believe it? Just look again. If you suddenly check the clothes you're wearing, how many people can be sure they don't have any "Chinese goods"? Oh dear, from supermarkets, trade fairs, to wholesale and retail markets, fashion shops to grocery stores, how many places, how many things are completely free of "Chinese goods"? One day, I suddenly broke out in a sweat reading a newspaper about a country that, after hosting the World Cup, discovered that almost all the national flags, horns, and portraits of leaders on display were made and imported from... China. I wonder, that country is located continents away from China, while our country is right next door, is that possible?!

Cùng thời gian các thí sinh đang dự thi kỳ thi tốt nghiệp này, tại kỳ họp Quốc hội lần thứ Bảy (khóa XIII), đại biểu Lê Nam (Thanh Hóa) nêu ra băn khoăn trước tình trạng các dự án lớn đều rơi vào nhà thầu Trung Quốc. “Chúng tôi không hiểu làm sao 90% dự án điện, 80% dự án giao thông đều rơi vào nhà thầu Trung Quốc?”. Không những thế, Chủ tịch Phòng Thương mại & Công nghiệp Việt Nam - Vũ Tiến Lộc (đại biểu tỉnh Thái Bình) cho rằng, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đổi mới về kinh tế, trong đó, mấu chốt là đưa ra các giải pháp nhằm giảm bớt sự lệ thuộc vào Trung Quốc!

Trong thời đại toàn cầu hóa, hoạt động giao thương kinh tế là hiện tượng có tính quy luật. Nhưng khi bị lệ thuộc về kinh tế thì nó đã vượt ra khỏi quy luật thông thường. Khi đó, phần thua thiệt về nước bị lệ thuộc là điều khỏi phải bàn. Cần nhận thức đây là nỗi đau lớn. Nỗi đau đó chẳng khác gì hồn Trương Ba phải gửi vào da hàng thịt.

Những giãi bày của hồn Trương Ba với Đế Thích đã được nhà viết kịch lừng danh Lưu Quang Vũ gửi gắm vào đó quan niệm nhân sinh sâu sắc về mối quan hệ giữa nội dung và hình thức, danh và thực, khát vọng và khả năng, hồn và xác. Có thể cảm nhận trong đó những day dứt vượt tầm một thân phận, không chỉ là của một nhân vật, con người cụ thể: “...Tôi không thể mang thân anh hàng thịt được nữa, không thể được!(...). Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được (...). Sống nhờ vào đồ đạc, của cải của người khác, đã là chuyện không nên, đằng này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt”.

Trở lại sự kiện Trung Quốc hạ đặt phi pháp giàn khoan Hải Dương 981, tuy trên thực địa chúng ta đang bị xâm phạm, nhưng tinh thần, ý chí, quyết tâm của người Việt Nam thì quyết không thể để giàn khoan Hải Dương 981 tồn tại tại vùng biển có chủ quyền hợp pháp của Việt Nam. Tương tự như vậy, trong tâm hồn của người Việt không thể có sự tồn tại bất cứ sự lệ thuộc nào.

Điều này, trong phần trả lời hãng AP và Reuters, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã khảng khái: “Việt Nam luôn mong muốn có hòa bình, hữu nghị nhưng phải trên cơ sở bảo đảm độc lập, tự chủ, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, vùng biển, và nhất định không chấp nhận đánh đổi điều thiêng liêng này để nhận lấy một thứ hòa bình, hữu nghị viển vông, lệ thuộc nào đó”.

Phát ngôn nói trên của Thủ tướng đã toát lên được tinh thần, ý chí của toàn dân tộc. Làm ta nhớ đến câu nói đã trở thành chân lý của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Không có gì quý hơn độc lập tự do”. Đó là chân lý vượt bờ cõi không gian, vượt tầm thời đại, trở thành hệ quy chiếu để kiểm nghiệm, đánh giá các thang bậc giá trị chung cho các phạm vi không gian và thời gian khác nhau. “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, là khát vọng khẳng định giá trị tự thân, với một tinh thần tự ý thức, tự tôn sâu sắc, tích cực. Hiểu theo cách giản dị, gần gũi, “con người cần được sống là chính mình” cũng chính là hướng đến “độc lập, tự do”, tránh bị lệ thuộc, cả phần xác lẫn phần hồn.

Tuy nhiên, nếu ở “Hồn Trương Ba da hàng thịt” của Lưu Quang Vũ, hồn Trương Ba chỉ còn cách là nhờ vào Đế Thích, nhờ vào lực lượng siêu nhiên. Còn với chúng ta hiện nay, để được sống là chính mình, để có độc lập, tự do, chúng ta cần phải dựa vào trí tuệ của mình, sức lực của mình là chính vậy. Bởi, không thể có độc lập, tự do thật sự, nếu không được sống là chính mình, dựa vào sức mình là chính!

Ngô Kiên