Ngày xưa ông cha ta tránh bão như thế nào?

(Baonghean.vn) - Do không có phương tiện dự báo thời tiết nên cha ông ta nhận biết dấu hiệu của bão bằng cách quan sát tự nhiên. Các cụ đã tổng kết, đúc rút kinh nghiệm để lại cho cháu con một kho tàng đồ sộ về dự báo thời tiết nói chung, đặc biệt là kinh nghiệm dự báo bão.

Cha ông ta xưa có câu: “Trông trời, trông đất, trông mây. Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm” để nhắc nhở cháu con theo dõi sát sao thời tiết, yếu tố tự nhiên có tác động mạnh mẽ đến cuộc sống con người.

Cha ông ta xưa có câu: “Trông trời, trông đất, trông mây. Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm” để nhắc nhở cháu con theo dõi sát sao thời tiết
Cha ông ta xưa có câu: “Trông trời, trông đất, trông mây. Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm” để nhắc nhở cháu con theo dõi sát sao thời tiết. Ảnh: Internet

Bão là hiện tượng tự nhiên và là thiên tai nguy hiểm có thể tàn phá môi trường sống, gây hậu quả nghiêm trọng đối với tài sản và tính mạng của con người, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, ngư nghiệp, đánh bắt thủy sản và hàng hải.

Trải qua bão giông, các cụ ta tích lũy được khá nhiều kinh nghiệm để nhận biết, phán đoán sự hình thành của bão. Ngày nay, bằng phương tiện kỹ thuật tiên tiến như phân tích ảnh mây vệ tinh… các nhà khoa học đã chứng minh nhiều kinh nghiệm quan sát tự nhiên bằng mắt thường của các cụ ta là có cơ sở khoa học!

Bởi những kinh nghiệm dân gian chủ yếu dựa vào những thay đổi trạng thái của mây, mặt nước và những biểu hiện khác thường trong hoạt động sống của một số sinh vật như chim én, chuồn chuồn, ếch, nhái...

Những kinh nghiệm quan trắc bằng mắt thường như nhìn trời lúc rạng đông, hoàng hôn, nhìn cây, lá, mặt nước…, ví dụ như: "Ráng vàng thì nắng, ráng trắng thì gió, ráng đỏ thì mưa" (ráng ở đây là loại mây do sự khuếch tán có màu sắc) hoặc măng tre mọc chui đầu vào giữa khóm, lá cây cỏ ống có ngấn đầu lá thì sẽ có bão xảy ra…

Ngoài ra, các cụ còn tổng kết hiện tượng thiên văn thành câu ca. Những kinh nghiệm ấy đã được khoa học hiện đại ngày nay kiểm chứng, đúng đến… chín mươi chín phần trăm! Chỉ có điều, hiện nay, môi trường đang bị hủy hoại, văn hóa đọc không còn được tôn trọng, văn hóa truyền khẩu bị thất truyền cộng với nhiều hiện tượng tự nhiên dần mất đi, do vậy, việc truyền lại kinh nghiệm phòng tránh bão cũng ngày một mai một.

“Chuồn báo mưa” màu vàng nâu dài 50mm, sải cánh 90mm
“Chuồn chuồn báo mưa” màu vàng nâu. Ảnh: Internet

Xưa kia, trong lời ru con, người mẹ cũng có thể dạy con nhận biết thiên văn từ thuở còn trong nôi: "À ơi… Chuồn chuồn bay thấp thì mưa/ Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm/ Con ơi nhớ lấy câu này/ Đông Nam có chớp chéo nhau, thấp sát mặt biển hôm sau bão về".

Còn cách nói dân gian: "Mống bên Đông, cầu vồng bên Tây không mưa dây cũng bão giật". (Mống là đám mây đùn lên từ phía Đông, quan sát lúc sáng sớm khi mặt trời sắp mọc)…Hay là: "Cơn đằng Đông vừa trông vừa chạy. Cơn đằng Tây vừa cày vừa ăn". (Ý nói trời động mưa đằng Đông sẽ đến rất nhanh và to, còn trời động mưa phía Tây thì ít khi xảy ra mưa lớn".

Người xưa còn quan sát các hoạt động của sinh vật để dự đoán thời tiết: "Kiến đắp thành thì bão/Kiến ẵm con chạy ráo thì mưa". Bởi kiến là côn trùng sống bầy đàn, chúng rất nhạy cảm với sự biến đổi của thời tiết, chúng tìm cách trốn, tránh và biểu hiện ra ngoài cho chúng ta nhận thấy được như câu ca trên.

Cũng giống như kiến, loài ong cũng sống bầy đàn và rất có tổ chức. Chúng cảm nhận tốt về thời tiết, do vậy, khi chúng không bay đi hút mật mà chỉ lấp ló ở cửa tổ là chắcchắn có mưa bão bởi chúng cảm nhận sự nguy hiểm của bão sắp đến gần.

Ngư dân ven biển lại có cách nhận biết bão sắp xảy ra bằng quan sát con sứa. Loài sứa biển khi bơi dạt vào bờ từng đám một cách không bình thường, đấy là báo hiệu có những trận bão đã hình thành cách nó cả nghìn km. Khoa học tiên tiến ngày nay cũng đã chứng minh điều đó.

Ngày xưa ông cha ta tránh bão như thế nào? ảnh 3
"Mống bên Đông, cầu vồng bên Tây không mưa dây cũng bão giật". Ảnh minh họa

Dựa vào kinh nghiệm "trông trời", người xưa vẫn ngước nhìn bầu trời bao la để dự đoán thời tiết diễn ra như thế nào.  Ví dụ: Nếu mây tụ thành khối lớn, mỏng, có dạng sợi to, tỏa lan nhanh khắp bầu trời, độ dày tăng dần lên và bay là là thấp xuống hoặc mây trắng đùn lên như núi bông là trời sắp có giông.

Ngày nay, khoa học dự báo thời tiết đã hệ thống được các loại mây trên bầu trời để cung cấp dữ liệu phân tích dự báo bão. Loại mây có dạng từng chùm như sợi tơ trắng mịn, trắng muốt thường gọi là mây ti. Loại mây này có khi cong lên như móc câu hoặc có khi vắt ngang bầu trời. Lúc mặt trời sắp lặn thường có màu hồng hoặc màu vàng chói.

Khi mây ti xuất hiện thường rất ít mưa. Nhưng về mùa hè, nếu xuất hiện loại mây này có thể báo hiệu sắp có giông bão. Dạng mây mỏng có màu sắc trắng đục như sữa thường gọi là mây ti tầng. Mây ti tầng đôi khi nom giống như mớ chỉ rối hoặc có hiện tượng quầng tán quanh mặt trời, mặt trăng. Khi xuất hiện loại mây này, khí áp bắt đầu hạ xuống, có thể báo hiệu có giông, bão lớn.

Bão, lũ lụt gây thiệt hại nặng nề về người và của. Ảnh: Internet
Bão, lũ lụt gây thiệt hại nặng nề về người và của. Ảnh: Internet

Bão là hiện tượng đặc biệt nguy hiểm, gây ra gió rất mạnh, có thể đánh đắm tàu thuyền, làm đổ nhà cửa, gây mưa rất lớn, gây lũ lụt nghiêm trọng, có khi trở thành thảm họa. Mỗi năm, nước ta phải hứng chịu khoảng hơn 10 cơn bão, trong đó Nghệ An cũng chịu vài ba cơn.

Đành rằng hoạt động dự báo bão dựa hoàn toàn vào các trạm quan trắc và đài thiên văn không phải lúc nào cũng chính xác. Tuy nhiên, cha ông ta ngày xưa chỉ dựa vào kinh nghiệm quan sát thiên văn để đưa ra dự báo bão, ấy vậy mà tránh được rất nhiều thảm họa do bão gây ra.

Với hiện tượng tự nhiên khắc nghiệt này, thiết nghĩ, nên phổ biến kinh nghiệm dân gian về dự báo bão rộng rãi bởi người dân cần được cảnh báo chính xác tâm bão đổ bộ vào đất liền trước khoảng thời gian để triển khai các biện pháp phòng tránh hiệu quả.

Thái Bình

Tin mới

Nghệ An: Tỷ lệ thực hiện các công trình, dự án được thu hồi, chuyển đổi mục đích sử dụng đất đạt thấp

Nghệ An: Tỷ lệ thực hiện các công trình, dự án được thu hồi, chuyển đổi mục đích sử dụng đất đạt thấp

(Baonghean.vn) - Báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện các nghị quyết của HĐND tỉnh về thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện các công trình, dự án trên địa bàn tỉnh tại kỳ họp, HĐND tỉnh kiến nghị 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp đối với UBND tỉnh.
Cử tri

Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An đã tiếp thu, giải quyết, trả lời đầy đủ 100% kiến nghị của cử tri

(Baonghean.vn) -  Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ cho biết, với tinh thần trách nhiệm trước cử tri tỉnh nhà, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ban, ngành, địa phương tích cực, chủ động nghiên cứu, tiếp thu, giải quyết và trả lời đầy đủ 100% số kiến nghị và nội dung được yêu cầu.
Nghệ An: Sẽ tổ chức lấy phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do HĐND tỉnh khóa XVIII bầu vào kỳ họp cuối năm 2023

Nghệ An: Sẽ tổ chức lấy phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do HĐND tỉnh khóa XVIII bầu vào kỳ họp cuối năm 2023

(Baonghean.vn) - Sáng 7/12, tại Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh Nghệ An khóa XVIII, nhiệm kỳ 2021 - 2026, đồng chí Nguyễn Nam Đình - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh đã trình bày các báo cáo, tờ trình và dự thảo Nghị quyết của Thường trực HĐND tỉnh trình kỳ họp.
Quy mô nền kinh tế của Nghệ An đứng thứ 12 cả nước

Quy mô nền kinh tế của Nghệ An đứng thứ 12 cả nước

(Baonghean.vn) - Sáng 7/12, tại Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh Nghệ An khóa XVIII, thay mặt lãnh đạo UBND tỉnh, đồng chí Bùi Thanh An - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã báo cáo tóm tắt tình hình kinh tế - xã hội năm 2022 và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2023.

 Nghệ An: 5 nhóm vấn đề cần quan tâm giải quyết được Mặt trận Tổ quốc gửi đến HĐND tỉnh

Nghệ An: 5 nhóm vấn đề cần quan tâm giải quyết được Mặt trận Tổ quốc gửi đến HĐND tỉnh

(Baonghean.vn) -  Thông báo về hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh tham gia xây dựng chính quyền; đồng chí Võ Thị Minh Sinh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh đề xuất, kiến nghị với HĐND, UBND tỉnh 5 nhóm vấn đề cần quan tâm giải quyết.
Quyết định sát, đúng các mục tiêu tổng quát, chỉ tiêu cơ bản và những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu năm 2023

Quyết định sát, đúng các mục tiêu tổng quát, chỉ tiêu cơ bản và những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu năm 2023

(Baonghean.vn) - Báo Nghệ An trân trọng giới thiệu toàn văn phát biểu của đồng chí Thái Thanh Quý - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH, Chủ tịch HĐND tỉnh khai mạc Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh khóa XVIII, nhiệm kỳ 2021 - 2026.
[Infographics] Nghệ An: Một số kết quả thực hiện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu năm 2022

[Infographics] Nghệ An: Một số kết quả thực hiện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu năm 2022

(Baonghean.vn) - Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, sự giám sát của HĐND tỉnh, sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, kịp thời, linh hoạt và hiệu quả của UBND tỉnh, cùng nỗ lực của cả hệ thống chính trị, người dân và doanh nghiệp, tình hình kinh tế - xã hội năm 2022 của Nghệ An đã đạt kết quả khá tích cực.
Pháo đài và những kẻ đốt phá: Cách Nga chiến thắng trước cuộc tấn công từ phương Tây

Pháo đài và những kẻ đốt phá: Cách Nga chiến thắng trước cuộc tấn công từ phương Tây

(Baonghean.vn) - Nước Nga có thể được ví như một pháo đài mà kẻ thù phóng hỏa từ các phía và với tốc độ khác nhau. Có nhiều đám cháy, nhưng chúng không hợp nhất thành một đám cháy lớn dữ dội. Đội cứu hỏa dập tắt từng đám cháy một, và lên phương án đề phòng trước khi ngọn lửa bùng lên quá lớn.
Tiếng Nghệ: Nguyễn Công Trứ trong dân gian

Tiếng Nghệ: Nguyễn Công Trứ trong dân gian

(Baonghean.vn) - Các bạn thân mến, trong chương trình đêm nay, xin gửi tới bài viết “Nguyễn Công Trứ trong dân gian” của tác giả Hoàng Kỳ. Ông được xem là vị quan ngông dưới 3 triều vua; là nhà thơ nổi bật của văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ 19, với “Bài ca ngất ngưởng” được nhiều thế hệ biết đến.