Dấu ấn Bố Cái Đại vương Phùng Hưng trên đất Quỳnh Lưu

0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam
(Baonghean.vn) - Bố Cái Đại vương Phùng Hưng là nhân vật lịch sử uy vũ, linh thiêng trong tâm thức người dân. Trên mảnh đất địa đầu xứ Nghệ, dấu ấn của ông vẫn in đậm trong đời sống tâm linh, với nhiều truyền thuyết ly kỳ.

Phùng Hưng sinh vào khoảng đầu thế kỷ thứ VIII, tự là Công Phấn, quê ở Đường Lâm (nay thuộc huyện Sơn Tây, Hà Nội). Ông sinh ra trong một gia đình “đời đời cha truyền con nối làm tù trưởng biên khố ở châu Đường Lâm, gọi là Quan Lang, gia tư giàu có, sức rất là khỏe mạnh, có thể bắt hổ vật trâu”. Cha là Phùng Hạp Khanh, một người hiền lành, đức độ, từng tham gia nghĩa quân Mai Thúc Loan ở Nghệ An, mẹ người họ Sử. Nối nghiệp cha làm tù trưởng, Phùng Hưng không chỉ chăm lo xây dựng cơ nghiệp mà còn rất thương dân “những năm gặp mất mùa đói kém thường đem thóc lúa chẩn cứu bần dân”.

Tranh vẽ về Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng. Nguồn: Tư liệu

Tranh vẽ về Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng. Nguồn: Tư liệu

Lúc bấy giờ, khoảng đời Đại Lịch nhà Đường (766 - 779), tình hình Trung Quốc rối loạn, nhà Đường bước vào giai đoạn suy yếu, các tướng tá nhiều nơi nổi dậy cát cứ. An Nam đô hộ phủ Cao Chính Bình cũng thừa dịp ra sức lộng hành, bòn rút của cải của dân, đánh thuế rất nặng khiến trăm họ oán thán. Trước tình hình đó, Phùng Hưng đã cùng với em là Phùng Hải kêu gọi nhân dân nổi dậy khởi nghĩa. Ông vốn được lòng dân, nay khởi xướng, nhân dân nhất loạt nghe theo, tôn Phùng Hưng làm Đô quân, Phùng Hải làm Đô bảo.

“Nghĩa quân đi đến đâu như gió lướt đến đấy, quân thù rất khiếp sợ”, các vùng xung quanh Đường Lâm nhanh chóng được giải phóng. Dần dần, nghĩa quân Phùng Hưng chiếm giữ một vùng rộng lớn quanh Phong Châu và xây dựng nơi này làm căn cứ chống giặc. Quân nhà Đường không đàn áp được. Nhân cơ hội này, Phùng Hưng đã theo kế của tướng Đỗ Anh Luân (còn gọi là Hàn) - một tù trưởng cũng người Đường Lâm “điều quân 6 mặt bao vây phủ thành, Chính Bình không đường cứu viện ắt phải chịu chết”. Cao Chính Bình đem 4 vạn quân ra nghênh chiến, “sau 7 ngày đêm xung sát, quân giặc thất thế rút vào thành cố thủ”, Cao Chính Bình sợ quá phát bệnh ốm chết. Nghĩa quân chiếm được phủ thành. Phùng Hưng tổ chức lại việc cai trị, được 7 năm ông mất. Nhân dân đã tôn Phùng Hưng làm Bố Cái Đại vương (vua cha mẹ) và lập đền thờ ông ở nhiều nơi để tưởng nhớ công ơn.

Tại Quỳnh Lưu - mảnh đất địa đầu xứ Nghệ (nay là huyện Quỳnh Lưu và thị xã Hoàng Mai), ở các vùng Vân Tụ, Quỳnh Tụ (Quỳnh Văn và Quỳnh Xuân ngày nay) có khá nhiều nơi thờ Bố Cái Đại vương Phùng Hưng như đền Rậm ở xã Quỳnh Văn, huyện Quỳnh Lưu; đền Phùng Hưng (còn gọi là đền Quỳnh Tụ) ở phường Quỳnh Xuân, thị xã Hoàng Mai... với nhiều truyền thuyết, dị bản khác nhau nhưng điểm chung là đều gắn Thần với vùng đất này.

Đền Rậm, xã Quỳnh Văn, huyện Quỳnh Lưu.

Đền Rậm, xã Quỳnh Văn, huyện Quỳnh Lưu.

Thần tích đền Rậm (xã Quỳnh Văn, huyện Quỳnh Lưu) còn ghi chép tường tận về sự ra đời của Thần như sau: “Một hôm, đang đi làm giữa đồng, bỗng nhiên trời giông tố đổ mưa, mây đen trên trời ập xuống phủ kín người bà. Sau đó về bà có thai, đủ ngày, đủ tháng sinh được 3 người con trai: Phùng Hưng, Phùng Hải, Phùng Dĩnh”.

Về việc tại sao Thần lại được thờ ở vùng đất này, hiện có nhiều truyền thuyết lưu truyền trong dân gian. Có truyền thuyết cho rằng: Trước kia vùng này là núi rừng rậm rạp, thú dữ thường xuyên hoành hành, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống và sinh hoạt của người dân sống quanh vùng. Nghe danh lúc sinh thời, Phùng Hưng nổi tiếng có sức khỏe hơn người, có thể hàng trâu, vật hổ, nhân dân muốn lấy uy linh của ông để trấn trị thú rừng nên đã xây dựng đền để thờ phụng.

Có truyền thuyết khác lại cho biết, trong những năm cầm quyền (784 - 791), một lần Phùng Hưng kéo quân vào kinh lý ở Hoan Diễn, đến khu vực vùng Kẻ Hà, Kẻ Vân, Kẻ Dòi... thuộc khu vực núi Tùng Lĩnh thấy nhiều thú dữ, nhất là hổ hay bắt gia súc và người, ông đã dừng lại để diệt hổ. Khi ông cùng quân lính đang đánh nhau với một con hổ chưa phân thắng bại thì có 3 con hổ khác xuất hiện. Sau nhiều giờ vật lộn với 4 con hổ, bị kiệt sức, ông và một số quân lính đã ngã xuống đổ máu hy sinh. 4 con hổ đem thi thể ông đặt tại đỉnh núi Tùng Lĩnh.

Nhân dân ở vùng Quỳnh Lưu xưa, phần lớn tin theo truyền thuyết thứ hai. Ở trên đỉnh núi Tùng Lĩnh (thuộc địa phận xã Quỳnh Văn và phường Quỳnh Xuân), hiện nay còn có một bàn thờ bằng đá (nhân dân gọi là thạch án) mà theo người dân, được lập tại nơi Phùng Hưng đã rơi giọt máu trong lúc quần nhau với hổ. Sự tồn tại của thạch án càng củng cố thêm niềm tin cho người dân về việc Bố Cái Đại vương Phùng Hưng đã từng xuất hiện tại mảnh đất này. Hàng năm, cứ đến ngày 21 tháng Giêng, nhân dân trong vùng lại tổ chức ngày giỗ cho Thần rất trang trọng.

Thạch án nằm trên đỉnh núi Tùng Lĩnh.

Thạch án nằm trên đỉnh núi Tùng Lĩnh.

Do thạch án nằm trên đỉnh núi, việc thờ phụng và tổ chức lễ giỗ gặp nhiều khó khăn nên đến thời Nguyễn, nhân dân trong vùng đã làm lễ xin Thần cho xây đền ở vị trí dưới chân núi, bằng cách sử dụng một hòn đá lăn từ trên đỉnh xuống và quy ước: hòn đá dừng ở đâu thì xây đền tại đó. Theo cách này, đền Rậm, xã Quỳnh Văn đã được xây dựng. Hiện nay, tại đền còn lưu lại vị hiệu của Thần bằng chữ Hán, nội dung như sau: “Gia tặng dực bảo trung hưng thượng đẳng thần chư tôn duệ hiệu Phùng Đại Vương”.

Suy cho cùng, việc thờ một vị thần ở địa phương nào cũng đều có lý do của nó, một là liên quan đến địa phương (nơi sinh, nơi mất, nơi rơi giọt máu, nơi có hiện vật... của thần), hai là thần là người nơi khác nhưng có công lao với địa phương hoặc được nhân dân địa phương hóa. Bởi theo quan niệm dân gian “Trống làng nào làng ấy đánh/Thánh làng nào làng ấy thờ”... mà muốn có “Thánh làng mình” thì phải xây dựng cho “Thánh” một lý lịch gắn với “làng mình”. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi một Bố Cái Đại vương rất gần gũi, được nhân dân khoác lên mình một lý lịch, một lịch trình rất “cụ thể” và một công lao “không thể chối cãi”. Bằng cách này, Bố Cái Đại vương Phùng Hưng đã gắn bó với người dân nơi đây từ đời này qua đời khác, cùng nhân dân chứng kiến sự đổi thay hàng ngày của vùng đất Quỳnh Lưu.

Các tài liệu tham khảo:

1. Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Sỹ Liên, NXB Văn hóa thông tin, 2004.

2. Việt điện U linh, Lý Tế Xuyên, NXB Hồng Bàng, 2012.

3. Đại cương lịch sử Việt Nam, tập I, Trương Hữu Quýnh chủ biên, NXB Giáo dục, 1999.

4. Tục thờ thần và thần tích Nghệ An, Ninh Viết Giao, NXB Nghệ An, 2000.

5. Thần tích đền Rậm, xã Quỳnh Văn, huyện Quỳnh Lưu.

6. Lý lịch Di tích đền Rậm, xã Quỳnh Văn, huyện Quỳnh Lưu.

7. Lý lịch Di tích đền Phùng Hưng (đền Quỳnh Tụ), phường Quỳnh Xuân, TX. Hoàng Mai.

tin mới

Điểm tựa của những người phụ nữ vùng biển

Điểm tựa của những người phụ nữ vùng biển

(Baonghean.vn) - Thấu hiểu nỗi đau của những người vợ mất chồng, của con mất cha nơi biển lớn, Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp tại vùng biển Quỳnh Lưu đã tích cực đồng hành với những người phụ nữ yếu thế, tổ chức nhiều hoạt động hỗ trợ, sẻ chia với những hoàn cảnh khó khăn.

Làng khoa bảng ở Nghệ An làm du lịch

Làng khoa bảng ở Nghệ An làm du lịch

(Baonghean.vn) - Hiếm có một vùng quê nào lại có nhiều người đỗ đạt thành danh và có nhiều di tích được xếp hạng như xã Quỳnh Đôi (Quỳnh Lưu). Nắm bắt lợi thế đó, gần đây địa phương này đã tiên phong phát triển du lịch, với những tour du lịch mang nhiều ý nghĩa.

Cùng Mường Chiêng Ngam vui hội Hang Bua

Cùng Mường Chiêng Ngam vui hội Hang Bua

(Baonghean.vn) - Lễ hội Hang Bua ở huyện Quỳ Châu là một sinh hoạt văn hóa tâm linh của cộng đồng người Thái phía Tây Bắc Nghệ An. Sinh hoạt văn hóa này cũng là không gian lưu giữ những nét truyền thống của cư dân bản địa vừa góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của người dân địa phương

Trai làng biển vác 'kiệu bay' trong màn chạy ói, chen nhau 'cướp' lộc tại Lễ hội Đền Cờn

Trai làng biển vác 'kiệu bay' trong màn chạy ói, chen nhau 'cướp' lộc tại Lễ hội Đền Cờn

(Baonghean.vn) - Lễ hội Đền Cờn năm 2024 có nhiều hoạt động, trò chơi dân gian, nhưng đặc sắc nhất là tục chạy ói với màn rước kiệu, tung kiệu bay trên biển. Tục chạy ói thường được tổ chức vào sáng ngày 21 tháng Giêng Âm lịch hàng năm, là nghi lễ quan trọng với ngư dân vùng biển.

Lễ hội đền Vạn - Cửa Rào: Tưởng nhớ công lao của Đốc tướng Đoàn Nhữ Hài và quân binh thời Trần

Lễ hội đền Vạn - Cửa Rào: Tưởng nhớ công lao của Đốc tướng Đoàn Nhữ Hài và quân binh thời Trần

(Baonghean.vn) - Nằm ở ngã ba sông, nơi hợp lưu của dòng Nậm Nơn và Nậm Mộ để hình thành nên dòng sông Cả kỳ vĩ bồi đắp cho vùng hạ du, đền Vạn - Cửa Rào được xem là ngôi đền linh thiêng nhất miền Tây xứ Nghệ. Sáng 1/3 (20 tháng Giêng), người dân muôn phương đã nô nức dự Lễ hội đền Vạn - Cửa Rào.

Sẵn sàng cho Lễ hội Hang Bua

Sẵn sàng cho Lễ hội Hang Bua

(Baonghean.vn) - Hang Bua là thắng cảnh tự nhiên nằm trong dãy núi đá vôi “Phà Én” thuộc xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu, cách thành phố Vinh 170km về phía Tây Bắc. Lễ hội Hang Bua là một trong những lễ hội lớn nhất của đồng bào các dân tộc của huyện nói riêng và vùng Tây Bắc Nghệ An nói chung.

Lưu mãi nét đẹp văn hoá Thổ ở làng Mo Mới

Lưu mãi nét đẹp văn hoá Thổ ở làng Mo Mới

(Baonghean.vn) - Gìn giữ và nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ là việc được các cấp ngành cùng đồng bào vùng Tây Bắc Nghệ An chú trọng. Ở làng Mo Mới, xã Nghĩa Xuân (Quỳ Hợp), bà con dân tộc Thổ tích cực sưu tầm, trao truyền những làn điệu dân ca, dân vũ cho thế hệ trẻ.

Người 'giữ lửa' nghề rèn truyền thống của người Mông

Người 'giữ lửa' nghề rèn truyền thống của người Mông

(Baonghean.vn) - Là thế hệ thứ 3 trong gia đình người Mông gắn bó với nghề rèn truyền thống, ông Và Tông Dê (Tương Dương) ngày ngày thổi lửa làm ra không biết bao nhiêu dụng cụ lao động cho bà con. Lò rèn không chỉ nuôi sống gia đình ông mà còn là nơi lưu giữ nghề truyền thống của đồng bào Mông.

Sắc Xuân trên trang phục phụ nữ dân tộc Mông

Sắc Xuân trên trang phục phụ nữ dân tộc Mông

(Baonghean.vn) - Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, lên các bản làng vùng cao, đặc biệt là đến các bản có đồng bào Mông sinh sống, nhiều khách du lịch rất ấn tượng bởi sắc màu trên những bộ trang phục của người phụ nữ, dường như thấy được sắc Xuân trong đó...

Về miền Tây xứ Nghệ khám phá trang phục người Thái cổ

Về miền Tây xứ Nghệ khám phá trang phục người Thái cổ

(Baonghean.vn) - Tại bản Hoa Tiến (xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu), người dân nơi đây vẫn lưu giữ một bộ trang phục của người Thái cổ. Với những họa tiết, hoa văn được thêu một cách tỉ mỉ, kỳ công, bộ trang phục sau hơn 100 năm vẫn giữ được vẹn nguyên giá trị vốn có.

Chuyện 'giữ' cá mát ở Nặm Cướm

Chuyện 'giữ' cá mát ở Nặm Cướm

(Baonghean.vn) - Qua một thời gian dài khai thác tận diệt, nguồn cá mát dần cạn kiệt. Trước thực trạng đó, năm 2023, chính quyền xã Diên Lãm (Quỳ Châu) đã ban hành đề án “Bảo tồn và phát triển nguồn lợi cá mát Nặm Cướm”…

Ngõ phố thắm tình dân

Ngõ phố thắm tình dân

(Baonghean.vn) - Các ngõ phố được trang hoàng sạch, đẹp để đón Tết nguyên đán Giáp Thìn 2024. Rất nhiều công trình, phần việc in dấu tình đoàn kết của các hộ dân. Điều đó càng tô thắm thêm tình dân trên mỗi ngõ phố ở thành Vinh. 

'Tôi tự hào là một người Nghệ'

'Tôi tự hào là một người Nghệ'

(Baonghean.vn) - Mắc chứng teo cơ tủy sống từ nhỏ, chị Nguyễn Thị Vân (SN 1986), quê Nghi Lộc, được biết đến là một nhân vật có tầm ảnh hưởng tới xã hội, nhất là trong cộng đồng người khuyết tật. Trò chuyện với phóng viên Báo Nghệ An, chị tự hào nhận mình có những “cá tính” đặc trưng rất Nghệ.

Hoa 'tớ dày' xao xuyến miền rẻo cao Kỳ Sơn

Hoa 'tớ dày' xao xuyến miền rẻo cao Kỳ Sơn

(Baonghean.vn) - "Tớ dày" là cách gọi của đồng bào Mông về loài hoa anh đào. Những ngày này các bản làng ở xã Mường Típ, huyện rẻo cao Kỳ Sơn rực sắc "tớ dày". Bất cứ ai cũng trở nên bồi hồi xao xuyến trước loài hoa tuyệt đẹp này.

Tỉ mẩn nghề đan lưới lồng ở Nghi Long

Tỉ mẩn nghề đan lưới lồng ở Nghi Long

(Baonghean.vn) - Gắn bó với nghề đan lưới lồng bè, những người làm nghề ở Trung Sơn (xã Nghi Long, huyện Nghi Lộc) luôn trăn trở nâng cao tay nghề. Mỗi đường đan, nút thắt là cả sự tỉ mẩn gửi vào đó sự bền chắc của sản phẩm, giúp người nuôi trồng thuỷ sản thêm bội thu…

Thăm phòng trưng bày 'Pỉ Noọng' của bà mế người Thái

Thăm phòng trưng bày 'Pỉ Noọng' của bà mế người Thái

(Baonghean.vn) - Tại bản Hoa Tiến, xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu có một phòng trưng bày rất đặc biệt mang tên Pỉ Noọng. Đây là không gian trưng bày vật dụng truyền thống của các dân tộc thiểu số như Thái, Mông, Dao, Tày… do bà Sầm Thị Bích dày công sưu tầm từ những năm 1990 cho đến nay.