Thượng đỉnh Mỹ-Trung: Tương lai nào cho cuộc chiến thương mại?

Perdu mandarin rein poids

Ces derniers jours, certains détails de l'accord proposé entre les dirigeants américain et chinois ont été révélés, visant à éviter une escalade des tensions. Cependant, ces termes ne sont pas considérés comme susceptibles d'enrayer la guerre commerciale lancée par le président Trump lors de son premier mandat et considérablement amplifiée depuis son retour au pouvoir. Selon les analystes, quel que soit l'accord conclu entre Trump et Xi Jinping en marge du Forum de l'APEC à Gyeongju, il ne fait aucun doute que Washington et Pékin continueront de s'affronter dans leur lutte d'influence au sein d'un ordre international en pleine mutation.

D'après les informations révélées par le secrétaire au Trésor américain, Scott Bessent, la Chine devrait reporter les restrictions sur les terres rares. En contrepartie, les droits de douane de 100 % que Trump menaçait d'imposer sur les produits chinois seraient « pratiquement levés ». Bessent a également prédit que la Chine accepterait d'accroître ses achats de soja américain, de renforcer sa coopération avec Washington pour stopper le trafic de produits chimiques servant à la fabrication du fentanyl et de finaliser un accord concernant TikTok. Si ces détails de l'accord peuvent éviter une nouvelle escalade des tensions sino-américaines, ils maintiennent néanmoins un ensemble de droits de douane, de sanctions et de contrôles à l'exportation qui entravent les échanges commerciaux entre les deux pays.

Nhìn lại, kể từ khi Washington và Bắc Kinh đạt được thỏa thuận tạm ngừng một phần trong cuộc chiến thuế quan “ăn miếng trả miếng” vào tháng 5, mức thuế trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc vẫn ở mức hơn 55%, trong khi mức thuế trung bình của Trung Quốc đối với các sản phẩm của Mỹ dao động khoảng 32%. Mỹ đã đưa hàng trăm công ty Trung Quốc vào danh sách đen vì bị coi là rủi ro an ninh quốc gia, cấm xuất khẩu chip tiên tiến và thiết bị sản xuất quan trọng liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Ngược lại, Trung Quốc đã thêm hàng chục công ty Mỹ vào danh sách “thực thể không đáng tin cậy”, tiến hành điều tra chống độc quyền đối với các tập đoàn hàng đầu như Nvidia và Qualcomm, và hạn chế xuất khẩu hơn một chục nguyên tố đất hiếm và kim loại, bao gồm gallium và dysprosium. Một thực tế nữa là hợp tác thương mại Mỹ-Trung đã giảm mạnh kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 27% trong tháng 9 vừa qua - tháng thứ 6 giảm liên tiếp, ngay cả khi xuất khẩu nói chung tăng lên nhờ mở rộng thương mại với Đông Nam Á, Mỹ Latinh, châu Âu và châu Phi. Trong khi đó, nhập khẩu hàng hóa của Mỹ vào Trung Quốc cũng giảm 16%, tiếp tục xu hướng giảm kể từ tháng Tư.

Khó đột phá

Các nhà phân tích cho rằng, với việc Mỹ không có lựa chọn thay thế nào khác ngoài đất hiếm và khoáng sản của Trung Quốc trong ngắn hạn, Washington và Bắc Kinh trước mắt có thể gạt bỏ những khác biệt trong thời gian lâu hơn so với các thỏa thuận ngừng chiến thương mại trước đây. Điều này có nghĩa, “rủi ro tiêu cực” trong quan hệ Mỹ-Trung sẽ giảm bớt ít nhất trong 1 năm, hoặc lâu hơn. Nhưng một số ý kiến cho rằng, hội nghị thượng đỉnh lần này dù sẽ mang lại “kết quả chiến thuật” tích cực, nhưng sẽ không thể đánh dấu sự kết thúc của cuộc chiến thương mại Trung-Mỹ. Cũng có nghĩa, một thỏa thuận thương mại toàn diện vẫn chưa thể đạt được! Thay vào đó, kết quả thượng đỉnh lần này được kỳ vọng sẽ mở ra các cuộc đàm phán tiếp theo cho một thỏa thuận lâu dài, bền vững hơn - nếu Tổng thống Donald Trump đến thăm Trung Quốc vào năm tới.

Dự báo này xuất phát từ ngôn ngữ mà các nhà lãnh đạo Mỹ-Trung thời gian qua thường sử dụng khi nói về mối quan hệ song phương, cho thấy sự khác biệt lớn giữa hai bên. Trong khi ông Trump thường phàn nàn về việc Mỹ bị Trung Quốc “lợi dụng”, thì ông Tập Cận Bình lại nhiều lần kêu gọi mối quan hệ giữa 2 nước phải được định nghĩa bằng “sự tôn trọng lẫn nhau” và “hợp tác cùng có lợi”. Các chuyên gia Trung Quốc cũng cho rằng, Mỹ nên đối xử với Trung Quốc theo cách mà Bắc Kinh coi là tôn trọng. Chưa hết, dù có thỏa thuận hay không, hơn ai hết, chính quyền Washington hiểu rằng, Trung Quốc vẫn nắm giữ lợi thế thống trị về khoáng sản đất hiếm. Trong khi đó, hàng loạt vấn đề tồn đọng vẫn còn đó và khó có thể được đề cập thẳng thắn - chứ chưa nói là giải quyết trong cuộc gặp thượng đỉnh tại Hàn Quốc. Có thể kể đến sự mất cân bằng thương mại, năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc, an ninh ở Biển Đông hay cạnh tranh trong công nghệ.

Thực tế, cả hai bên được cho sẽ không có đủ thời gian để đàm phán một thỏa thuận ngay trong cuộc gặp lần này; thay vào đó sẽ là những thỏa thuận về các gói vấn đề nhỏ hơn. Nguyên nhân cốt lõi là hai bên vẫn thiếu sự tin tưởng lẫn nhau, luôn trong trạng thái cảnh giác với bất kỳ “đòn bí mật” bất ngờ nào từ phía đối phương. Điều đó bắt nguồn từ những mâu thuẫn mang tính hệ thống tồn tại từ lâu giữa Trung Quốc và Mỹ vẫn chưa được giải quyết. Thậm chí có ý kiến lo ngại, nếu 2 nhà lãnh đạo Mỹ-Trung không chuẩn bị thật kỹ cả về tâm lý và các con bài mặc cả, quan hệ đôi bên sẽ lại tăng nhiệt; và khi đó sẽ khó kiểm soát và “thậm chí sẽ còn tồi tệ hơn”. Ở đó, quan trọng nhất là sức mạnh của Trung Quốc được cho đang tăng lên và với nhiều lợi thế vượt trội, không loại trừ khả năng sẽ vượt qua Mỹ trong tương lai!.