Thái sư Cương Quốc Công Nguyễn Xí - Danh tướng, danh thần kiệt xuất

(Baonghean) - Trong cuộc đời làm quan phụng sự 4 triều vua Lê suốt 37 năm liên tục, từ 1460 - 1497 (Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông và Lê Thánh Tông), Thái sư Cương quốc công Nguyễn Xí không chỉ là một võ tướng tài ba mà còn là một danh thần kiệt xuất. Ghi nhận công lao của ông, năm 1990, Bộ VHTT đã ra quyết định công nhận đền thờ ông tại xã Nghi Hợp (huyện Nghi Lộc) là di tích lịch sử cấp quốc gia. Hàng năm, lễ hội đền Nguyễn Xí được tổ chức từ ngày 29/1 đến 1/2 (ÂL) là một trong những lễ hội lớn của xứ Nghệ nhằm tưởng nhớ công đức của Nguyễn Xí.

Nguyễn Xí sinh năm Đinh Sửu (1397) tại làng Thượng Xá, huyện Chân Phúc (nay là xã Nghi Hợp, huyện Nghi Lộc). Thân phụ của Nguyễn Xí là Nguyễn Hội và thân mẫu là Vũ Thị Hạch. Hai ông bà sinh được hai người con trai: Nguyễn Biện là anh, Nguyễn Xí là em.

Năm lên 9 tuổi, Nguyễn Xí đã mồ côi cả cha lẫn mẹ, ông đành rời bỏ quê hương theo anh trai ra đất Lam Sơn, Thanh Hoá. Nước nhà trong cảnh giặc Minh xâm lược, năm 1416, Lê Lợi dấy nghĩa chống giặc ngoại xâm bằng việc cùng 18 chiến hữu mở hội thề Lũng Nhai. Hai anh em Nguyễn Biện, Nguyễn Xí đều có mặt. Đầu năm Mậu Tuất (1418), ngọn cờ khởi nghĩa phất cao ở Lam Sơn, anh em Nguyễn Biện, Nguyễn Xí chính thức trở thành nghĩa quân. Năm đó, Nguyễn Xí 21 tuổi, đã cùng anh trai và các chiến hữu lập công đầu trong các trận đánh ở Lạc Thuỷ, Mường Thôi, Mỹ Mỹ thuộc các vùng thượng lưu sông Chu. Ông được Lê Lợi tin tưởng giao cho chỉ huy những trận chiến có ý nghĩa hết sức quan trọng. Đặc biệt, sau khi chiến thắng Chi Lăng, Xương Giang kết thúc thắng lợi, đất nước hoàn toàn giải phóng sau 20 năm chìm đắm dưới ách thống trị của giặc Minh, năm 1428, Bình Định vương Lê Lợi lên ngôi hoàng đế với niên hiệu Thuận Thiên. Nguyễn Xí lúc đó trở thành một trong số đệ nhất khai quốc công thần và được nhà vua thăng chức “Long hổ thượng tướng quân, suy trung bảo chính công thần” và được ban quốc tính thuộc họ Lê, gọi là Lê Xí.

Thái sư Cương Quốc Công Nguyễn Xí - Danh tướng, danh thần kiệt xuất ảnh 1

                                          Lễ hội Đền Nguyễn Xí năm 2012.

Trong vương triều nhà Lê, Nguyễn Xí là người giữ nhiều chức vụ trọng yếu, góp phần to lớn để xây dựng đất nước và củng cố chế độ nhà Lê. Đặc biệt, khi vương triều nhà Lê bị lâm vào cảnh lục đục (1459), Nguyễn Xí đã lập mưu giả mù để diệt trừ bọn phản loạn. Ông nén lòng dẫm chết đứa con trai chưa đầy tuổi của mình để dẹp bỏ mối nghi ngờ của bọn phản nghịch, làm nên việc lớn: ông đưa Lê Tư Thành tức Lê Thánh Tông lên ngôi (trước lấy niên hiệu là Quang Thuận sau đổi là Hồng Đức). Từ đó triều đại nhà Lê bước sang một trang sử mới, được sử sách đánh giá đây là vương triều toàn diện nhất trong chế độ phong kiến nước ta.

Trong cuộc đời làm quan phụng sự 4 triều vua Lê suốt 37 năm liên tục từ 1460 – 1497, Nguyễn Xí không chỉ là một võ tướng tài ba mà còn là một nhà chính trị lỗi lạc đối với quốc nội và quốc ngoại thời kỳ đó. Trong lịch sử phong kiến nước nhà hiếm có một bề tôi nào lại được nhà vua tôn trọng, quan tâm chu đáo đến tận những ngày cuối đời như ông. Lê Thánh Tông còn viết bài Chế dụ dành tặng cho Nguyễn Xí với lời lẽ hết sức trân trọng: "… Xét Nguyễn Xí đây, khí độ trầm hùng, tính người cương đại. Giúp Cao Hoàng khi mở nước, trăm trận gian nan. Phò tiên tri khảo lúc thủ thành, hết lòng giúp rập. Ra vào hết chức phận tướng văn tướng võ. Trước sau giữ trọn tiết làm tôi, làm con. Giữ mình có đạo, hồn nhiên như ngọc chẳng khoe tươi. Nghiêm mặt ở triều, lẫm liệt như thanh gươm mới tuốt. Các quan đều tưởng mộ phong thái. Bốn biển đều ngưỡng vọng uy danh...".

Ngày Giáp Thìn 30 tháng 10 năm Ất Dậu (1465) Nguyễn Xí tạ thế, hưởng thọ 69 tuổi. Nhà vua khi nghe tin đã bỏ ba ngày ngự triều và than rằng: "Từ khi khai quốc đến nay chẳng ai được như ngươi". Linh cữu của ông được quàn tại Điện Kính Thiên. Trước ngày phát tang, các quan văn võ đại thần đều hội tế theo nghi lễ quốc tang. Sau đó linh cữu ông được chuyển về quê nhà ở Thượng Xá để an táng. Nhà vua còn truy tặng ông tước Thái Sư cương quốc công Thụy nghĩa vụ. Đến các triều vua sau tiếp tục phong cho ông mức cao nhất "Thượng thượng đặng tôn thần".

Với những cống hiến lớn lao cho đất nước, cho nhân dân, Nguyễn Xí đã được tôn vinh không chỉ lúc sinh thời với những chức tước trọng yếu khác nhau, mà sau khi qua đời công lao của ông vẫn được tỏa sáng. Hai năm sau khi ông mất nhà vua cho dựng đền thờ ông theo chế độ Quốc lập và Quốc tế, sai trạng nguyên Nguyễn Trực viết văn bia để khắc vào bia đá. Đền thờ Nguyễn Xí được trùng tu quy mô nhất vào những năm 20 của thế kỷ XX do sự điều khiển của vị quản tộc là Tú tài hàn lâm viện đại chiếu Nguyễn Huy Côn. Hiện đây là khu di tích được xếp vào loại nguy nga nhất trên đất Nghệ An, được Bộ Văn hoá xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa quốc gia năm 1990. Lễ mừng công để tưởng nhớ đến vị danh thần kiệt xuất của dân tộc Cương quốc công Nguyễn Xí được tổ chức hàng năm vào dịp 30 tháng Giêng, mồng 1, mồng 2 tháng 2 âm lịch đã được nâng cấp thành lễ hội lớn của xứ Nghệ. Năm 1997, vào dịp kỷ niệm 600 năm Ngày sinh Nguyễn Xí, tỉnh Nghệ An phối hợp Trung tâm KHXHNV quốc gia tổ chức hội thảo về ông. Năm 2005, Đài Truyền hình Việt Nam làm phim về Nguyễn Xí với tiêu đề “Người hai lần khai quốc”. Năm 2011, Nhà xuất bản Nghệ An cùng Hội đồng gia tộc đại tôn Nguyễn Đình đã tái bản lần thứ hai cuốn “Cương quốc công Nguyễn Xí tộc phả di huấn phụ lục”. Vào dịp Lễ hội Đền Nguyễn Xí 2012, khu lăng mộ thân phụ, thân mẫu và mộ Thái sư Cương quốc công Nguyễn Xí đã được nâng cấp to, đẹp hơn bằng kinh phí trên 2 tỷ đồng của con cháu và du khách gần xa công đức.

Thanh Thủy

Tin mới

Phá chuyên án, bắt hai chú cháu lập lán mua bán ma túy

Phá chuyên án, bắt hai chú cháu lập lán mua bán ma túy

(Baonghean.vn) - Mạc Văn Thoáng có một trang trại biệt lập, vắng vẻ, ít người qua lại tại khu vực dưới chân núi bản Piếng Cắm. Nhiều thời điểm, trang trại của Thoáng xuất hiện các đối tượng lạ mặt, trong đó có các đối tượng nghiện ma túy.
Bí thư Tỉnh ủy Thái Thanh Quý nêu 5 vấn đề liên quan đến công tác khắc phục hậu quả thiên tai và bảo đảm an toàn hồ, đập

Bí thư Tỉnh ủy Thái Thanh Quý nêu 5 vấn đề liên quan đến công tác khắc phục hậu quả thiên tai và bảo đảm an toàn hồ, đập

(Baonghean.vn) - Liên quan đến nội dung chất vấn, trả lời chất vấn nhóm vấn đề công tác khắc phục hậu quả thiên tai, lũ lụt và quản lý hồ, đập thuỷ lợi, thuỷ điện, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH, Chủ tịch HĐND tỉnh Thái Thanh Quý đã nêu 5 vấn đề các sở, ban ngành, địa phương cần quan tâm.

Giám đốc Sở Nội vụ Nguyễn Viết Hưng: Chế độ cho cán bộ khối, thôn, bản đã được tỉnh bố trí ở mức lương 'tụt khung' nhưng chưa tương xứng với công việc

Giám đốc Sở Nội vụ Nguyễn Viết Hưng: Chế độ cho cán bộ khối, thôn, bản đã được bố trí 'tụt khung' nhưng chưa tương xứng với công việc

(Baonghean.vn) - Giám đốc Sở Nội vụ chia sẻ những khó khăn, vất vả của đội ngũ cán bộ khối, xóm, bản là những người gần dân nhất, "tương, cà, mắm muối gì cũng đến tay”. Sau sáp nhập đơn vị hành chính, diện tích, dân số tăng, công việc nhiều hơn nhưng chế độ hỗ trợ chưa tương xứng với sự cống hiến.
Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Trung: 3 nhóm tồn tại hạn chế cần tập trung giải quyết trong thời gian tới

Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Trung: 3 nhóm tồn tại, hạn chế cần tập trung giải quyết trong thời gian tới

(Baonghean.vn) - Chủ tịch UBND tỉnh cho biết UBND tỉnh sẽ tập trung giải quyết 3 nhóm vấn đề còn tồn tại: Tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; Giải ngân vốn đầu tư công và thực hiện 3 Chương trình Mục tiêu quốc gia; Công tác cải cách hành chính.
Giám đốc Sở Y tế Nghệ An: Khó khăn trong đấu thầu vật tư y tế do vướng khâu thẩm định giá

Giám đốc Sở Y tế Nghệ An: Khó khăn trong đấu thầu vật tư y tế do vướng khâu thẩm định giá

(Baonghean.vn) - PGS.TS Dương Đình Chỉnh - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Y tế Nghệ An khẳng định: Đến thời điểm hiện tại các loại thuốc cơ bản đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh. Tuy nhiên, việc đấu thầu vật tư y tế gặp khó khăn do vướng ở khâu thẩm định giá.
Giám đốc Sở TN&MT: Địa phương sợ trách nhiệm trong xử lý thủ tục đất đai cho người dân

Giám đốc Sở TN&MT: Địa phương sợ trách nhiệm trong xử lý thủ tục đất đai cho người dân

(Baonghean.vn) - Phiên thảo luận tại hội trường 8/12, vấn đề được đại biểu HĐND tỉnh quan tâm đề cập đến việc thực thi công vụ trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân. Có những công chức đã bị phạt tù vì vi phạm pháp luật liên quan đến vấn đề này. 

Đề nghị Thường trực HĐND tỉnh cho phép xây dựng Nghị quyết hỗ trợ kinh phí quản lý bảo vệ rừng

Đề nghị Thường trực HĐND tỉnh cho phép xây dựng Nghị quyết hỗ trợ kinh phí quản lý bảo vệ rừng

(Baonghean.vn) - Trong phiên thảo luận tại hội trường, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ cho biết, UBND tỉnh đang lập hồ sơ đề nghị Thường trực HĐND tỉnh cho phép xây dựng Nghị quyết hỗ trợ kinh phí quản lý bảo vệ rừng cho lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách.
Chống tham nhũng: Cuộc đấu tranh trong mỗi con người

Chống tham nhũng: Cuộc đấu tranh trong mỗi con người

(Baonghean.vn) - Ngày Quốc tế chống tham nhũng ra đời và được tổ chức vào mùng 9/12 hàng năm, kể từ khi thông qua Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng. Có hiệu lực từ năm 2005, đến đầu năm 2020, Công ước có gần 190 quốc gia tham gia. Việt Nam là thành viên chính thức từ năm 2009.
Anh Sơn nỗ lực hoàn thành ngân sách nhà nước

Anh Sơn nỗ lực hoàn thành ngân sách nhà nước

(Baonghean.vn) - Bằng sự chủ động, linh hoạt trong chỉ đạo, quản lý, điều hành của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp, Anh Sơn đã hoàn thành tốt nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước năm 2022. Để tạo nguồn thu lớn, bền vững cho ngân sách nhà nước, huyện tiếp tục đẩy mạnh công tác thu hút đầu tư...
Argentina đang là đội có nhiều xác suất vô địch World Cup năm nay. Ảnh Báo Người Lao động

Ai sẽ có mặt tại trận chung kết World Cup 2022?

(Baonghean.vn) - Đội bóng nào sẽ có mặt tại trận chung kết World Cup 2022 để có cơ hội giương cao cúp vàng và nhận 42 triệu USD tiền thưởng. Người ta đã bắt đầu nghĩ đến cuộc đối đầu của bóng đá châu Âu và Nam Mỹ.
Người Mông chữa bệnh như thế nào?

Người Mông chữa bệnh như thế nào?

(Baonghean.vn) - Người Mông chữa bệnh như thế nào, là một trong những câu hỏi được nhiều người đặt cho tôi nhất, với tư cách là một người Mông sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống làm nghề thầy cúng (muaj qhua neeb) và là một sinh viên đại học với nhiều kiến thức khoa học.
Những con phố được giới siêu giàu khao khát sở hữu

Những con phố được giới siêu giàu khao khát sở hữu

(Baonghean.vn) - Làn sóng sở hữu bất động sản xa xỉ trên những con phố đắt đỏ ngày càng lan rộng, thu hút giới siêu giàu các nước khao khát sở hữu. Bởi với họ, mong muốn những sản phẩm càng hiếm, trải nghiệm càng độc bản và gắn với thiên nhiên thì càng khẳng định vị thế của chủ nhân.